ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤੀ, ਹੋਮ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ। ਇਹ ਵਰਤ ਜਦ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਬਿਨਾ ਅਲਸਤਾ ਦੇ ਇਸਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ, ਬੈਲ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਯਮ ਸੁਣ। ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਹੀਰੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਪਨਾ, ਆਢ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਅਤੇ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਨੀਲਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਭਾਦਰੋਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਮਾਣਿਕ, ਅਸੂਜ ਵਿੱਚ ਗੋਮੇਦ, ਕੱਤਕ ਵਿੱਚ ਮੂੰਗਾ, ਮੱਘਰ ਵਿੱਚ ਲਹਸੁਣੀਆ, ਪੋਹ ਵਿੱਚ ਪੁੱਖਰਾਜ, ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਸਫੈਦ ਸੁਤ, ਫੱਗਣ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤ, ਅਤੇ ਚੇਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਸਤੂ ਬਦਲੀ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਸੋਨਾ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਬਾ, ਪੱਥਰ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਲੱਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਤੇ ਹੋਮ ਹੋਏ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਕੂਸ਼ ਦੀ ਘਾਸ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਕੂਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਸਾਹ ਦਾ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕੇ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਜਪੋ। ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ—'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।' ਫਿਰ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਈ ਕੂਸ਼ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੰਡਾ, ਜਟਾ ਤੇ ਮੋਟਾ ਹਟਾ ਲਵੋ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਪੰਚ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਖਰੀ ਦীক্ষਾ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਵਰਤ ਅੰਤ ਤੱਕ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਮਹਾਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਹਾ ਵਰਤੀ ਹੈ। ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਤਪਸਵੀ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੈਸ਼ਠਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਰਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਚੇ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਵਰਗਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਵਰਤ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਸੱਚਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੋਰਥ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, kewal ਕਰਤਵ ਵਜੋਂ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੁਜਾ-ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਤੇ ਭਸਮ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਜੋ ਉੱਤਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਸਮ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਭਸਮ ਲਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਤੇ ਭਸਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਲਏ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਭਸਮ-ਸਥਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ ਭਸਮ ਦੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਭਸਮ-ਸਥਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਤ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭਾਰੀ ਰੋਗ ਵੀ, ਭਸਮ-ਸਥਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਭਸਮ ਨੂੰ 'ਭਸਮ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸੱਤ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਰਖਿਆ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਉੱਚੀ ਰਖਿਆ ਹੈ। ਭਸਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਖੁਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭੀ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਸਮ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੈਵਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਧੌਮਯ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਆਫਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਭਸਮ ਨੂੰ ਧਨ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਰੱਖੋ। ਧੌਮਯ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸ਼ੁਸ਼ੁਨਾ ਨੇ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਣਿਆ? ਜਾਂ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲਤਾ ਪਾਈ? ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਕਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸ਼ਕਤੀ—ਆਪਣੇ ਰਖਿਆ ਵਾਲੀ ਭਸਮ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਉਹ ਬੱਚਾ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਘ੍ਰਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਕਮਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਤਾ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਜਵਾਨੀ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਿਲਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਮਾਰਾ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨਾ ਵੀ ਇਥੇ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ; ਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਨੰਦਨ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ: ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਦੁੱਧ ਹੀ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ, ਭਸਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਸ਼ੁਨਾ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।