ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੇਵੀਆਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ—ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ, ਹਰੇਕ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ, ਸਾਧੂਆਂ, ਮਿਤਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਚੌਕੀਆਂ ਦੇ ਰਾਖਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੀ ਜਗਤ ਨੂੰ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਘੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੰਹ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਚੂਨਾ, ਸੁਪਾਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੀਵੇ ਘੁੰਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੱਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਵਿਛੌਣਾ ਭੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਵਿਛੌਣਾ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਲਟੀ ਪੂਜਾ (ਪ੍ਰਤਿਸੰਧਾਨ) ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸਾਸਟਾਂਗ ਦੰਡੋਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਰਘ ਅਤੇ ਅੱਠ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਵਿਦਾਈ ਮੰਗਣੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਸੇਵਾਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਲਿੰਗ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਆਪ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਫਲ-ਮੂਲ ਹੀ ਖਾਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਖਾਣਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੋਣਾ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੁਆਹ ਜਾਂ ਘਾਹ 'ਤੇ ਸੋਣਾ, ਛਾਲ ਜਾਂ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਪਾਉਣੀ, ਜਾਂ ਅਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਰੀ ਰਹਿਣਾ—ਇਹ ਵਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਭਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਐਤਵਾਰ, ਅਮਾਵੱਸ, ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ, ਅਠਮੀਆਂ, ਚੌਦਸੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲੀ ਰਾਹੀਂ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ, ਅਛੂਤਾਂ, ਵਿਧੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਫੀ, ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਸੱਚਾਈ, ਅਹਿੰਸਾ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਜਾਪ-ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿਣਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਜਾਂ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਮਨ, ਬਚਨ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਕਦੇ ਚਲਣ ਵਿਚ ਕੁਝ ਚੁਕ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਜਾਂ ਹਲਕਾਪਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ—ਪੂਜਾ, ਹੋਮ, ਜਾਪ ਆਦਿ—ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੱਕ, ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨੀ, ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਾਸਨਾ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਰੂਪ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਹਰੇਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਵੈਸਾਖ ਵਿਚ ਹੀਰਾ, ਜੇਠ ਵਿਚ ਪੰਨਾ, ਆਢ ਵਿਚ ਮੋਤੀ, ਸਾਵਣ ਵਿਚ ਨੀਲਮ ਦਾ ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਦੋਂ ਵਿਚ ਲਾਲ, ਅਸੂ ਵਿਚ ਗੋਮੇਦ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿਚ ਮੂੰਗਾ, ਮੱਘਰ ਵਿਚ ਲਹਸੁਨੀਆ, ਪੋਹ ਵਿਚ ਪੁੱਖਰਾਜ, ਮਾਘ ਵਿਚ ਸਫੈਦ ਸੁਤਾਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਫੱਗਣ ਵਿਚ ਚੰਦਨ ਰਤਨ, ਚੇਤ ਵਿਚ ਬਦਲਾਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰਤਨ ਉਪਲੱਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੋਨਾ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਾ, ਪੱਥਰ, ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਲਾਖ ਆਦਿ ਜੋ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਘੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਲਿੰਗ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਵਰਤਵਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਦਰਭਾ ਘਾਹ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ-ਆਪਾਨ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਿਤਨਾ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਜਾਪਣਾ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਵਾਂਗੂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਹਿਣਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਤ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ," ਅਤੇ ਜੋ ਦਰਭਾ ਲਿੰਗ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੰਡ, ਜਟਾ, ਅਤੇ ਮੇਖਲਾ ਉਤਾਰ ਕੇ, ਨਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਾਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਵਰਤ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਿਭਾਇਆ, ਉਹ 'ਨੈਸ਼ਠਿਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਮਹਾਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਤਧਾਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਵਰਤ ਧਾਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨ ਲਈ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਵਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਵਰਤਧਾਰੀ, ਇਹ ਆਚਾਰ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਲਈ ਭੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਤਿਆਗੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਕਰਤਵ ਵਜੋਂ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।