ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਭਗਤ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ crystal ਦੀ ਪੀੜੀ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਲਿੰਗਾ ਰਖਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ-ਮੁੱਖੀ ਰੂਪ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲਿੰਗਾ ਨੂੰ ਪੰਜਗਵ੍ਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਠ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ—ਕਪੂਰ, ਚੰਦਨ, ਕੇਸਰ ਆਦਿ—ਨਾਲ ਲਿੰਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਮਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਿਆਂ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੱਤਿਆਂ, ਦੂਰਵਾ ਘਾਹ, ਚਾਵਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਭੋਗ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ—ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਦਾਰਥ ਪਰਾਪਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਇਸ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ-ਪਤ੍ਰਾ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ 108। ਪਰ, ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਾ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ; ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ—ਜੋ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਠ-ਵਿਧੀ ਅਰਘਯਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧੂਪ ਅਤੇ ਉੰਗੁਣ; ਚੰਦਨ ਵਾਮਦੇਵ ਮੁਖ ਲਈ, ਹਰਿਤਾਲ ਪੁਰੁਸ਼ ਮੁਖ ਲਈ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਈਸ਼ਾਨ ਮੁਖ ਤੇ ਭਸਮ ਲਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਧੂਪ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਧੂਪ—ਸਫੈਦ ਅਗੁਰੂ ਅਘੋਰਾ ਮੁਖ ਲਈ, ਕਾਲਾ ਅਗੁਰੂ ਮੂੰਹ ਲਈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਮੁਖ ਲਈ ਗੁੱਗਲੂ; ਸੌਮਯ ਮੁਖ ਲਈ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ ਮੂੰਹ ਤੇ; ਈਸ਼ਾਨ ਮੁਖ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ਼ੀਰਾ ਵਰਗੀ ਧੂਪ। ਸ਼ਕਰ, ਸ਼ਹਦ, ਕਪੂਰ, ਘੀ, ਅਤੇ ਚੰਦਨ, ਅਗੁਰੂ, ਹੋਰ ਲਕੜੀਆਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਮ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਹਨ। ਕਪੂਰ ਦੀ ਬੱਤੀ, ਜੋ ਘੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀ ਹੋਵੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ; ਹਰ ਮੁਖ ਨੂੰ ਅਰਘਯਾ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਹਰੰਬ ਅਤੇ ਸ਼ਣਮੁਖ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ; ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਘਨ-ਨਾਥ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ; ਤੀਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਭਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਦੀ; ਚੌਥੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ। ਕਮਲ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਪੰਜਵੇਂ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ-ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਸਮੂਹ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯੋਗੀ, ਦੋਸਤ, ਪੰਛੀ, ਮਾਵਾਂ; ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ—ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਜੋਂ, ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘੇਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਘੀ, ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ-ਸੁਧਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ, ਪਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਫਿਰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਕੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਲੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਅਤੇ ਵਿਛੋਣ ਲਈ ਪਲੰਗ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ ਕਪੜਾ, ਅਤੇ ਵਿਛੋਣ ਲਈ ਰਾਜਸੀ ਪਲੰਗ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ, ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਾ, ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਲਈ ਸਤੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ। ਅਰਘਯਾ ਅਤੇ ਅੱਠ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਲਿੰਗਾ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ; ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਪੂਰਵ-ਵਰਣਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ; ਫਿਰ, ਲਿੰਗਾ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ; ਅਤੇ, ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਜਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ। ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਭਗਤਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਾ; ਅਤੇ, ਜੇ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਖੁਦ ਘੱਟ ਖਾਣਾ, ਜਾਂ ਫਲ-ਮੂਲ ਤੇ ਰਹਿਣਾ। ਜਾਂ, ਦੁੱਧ ਦਾ ਵਰਤ, ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਣਾ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਖਾਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ, ਮਿਤ-ਭੋਜਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਸੌਣਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿਣਾ। ਭਸਮ, ਘਾਹ, ਛਾਲ ਜਾਂ ਮਿਰਗ-ਚਮੜਾ ਤੇ ਸੌਣਾ, ਜਾਂ ਆਜੀਵਨ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ; ਇਹ ਵਰਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਨਾ। ਐਤਵਾਰ, ਅਮਾਵੱਸ, ਪੂਰਨਿਮਾ, ਅਸ਼ਟਮੀ, ਚੌਦਸ—ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ—ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ। ਮਨ, ਕਰਮ, ਬੋਲ ਨਾਲ, ਨਾਸਤਿਕ, ਅਛੂਤ, ਨਿਸ਼ਿਧ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚਣਾ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿਮਾ, ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਸੱਚ, ਅਹਿੰਸਾ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤਿ, ਜਪ-ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹਿਣਾ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਰੋਜ਼ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਜਾਂ ਭਸਮ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਮਨ, ਬੋਲ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਕਦੇ ਅਯੋਗ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ; ਜੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭੁੱਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ-ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਪੂਜਾ, ਸਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਵਰਤ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।