ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਸਿਰਫ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਸਮਝ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਉਹ ਗੇਰੂਏ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਚਮੜੇ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਇੱਕ ਹੀ ਕੱਪੜਾ ਜਾਂ ਛਾਲ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੰਡ ਅਤੇ ਮੇਖਲਾ ਧਾਰਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਭਸਮ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਛੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਜੋ 'ਅਗਨੀ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ, ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤੱਕ, ਛੂਹਦਾ ਹੋਇਆ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ, ਉਹ ਭਸਮ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ‘ਓਮ’ ਜਾਂ ‘ਸ਼ਿਵ’ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਤ੍ਰਿਆਯੁਸ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲਗਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੰਧਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੰਧਨ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਅੱਠ-ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਦਾ ਆਸਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਰਤਨ ਜੜੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਾਗਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਲਾਲ ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਦਾ ਆਸਨ ਬਣਾਵੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੇਵਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਲਵੇ। ਕਮਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਲਿੰਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਰੂਪ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਗਵਯਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਜਿੰਨਾ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਕਪੂਰ, ਚੰਦਨ, ਕੇਸਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਪੀਠ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰਿਤ ਕਰਕੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿਲਵਾ ਪੱਤੇ, ਲਾਲ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੱਤਿਆਂ, ਦੂrvਾ ਘਾਸ, ਚਾਵਲ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ ਲਏ। ਚਾਹੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਚੰਗੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ, ਉਹ ਇਸ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਭੇਟ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ-ਪਤ੍ਰ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਨਿਯਤ ਸੰਖਿਆ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ, ਜਾਂ 108 ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਾ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡੋ; ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਕਮਲ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਆਦਿ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ—ਜੋ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਭੇਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅੱਠ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਘਯਾ ਵਿਚੋਂ ਧੂਪ ਅਤੇ ਉੰਗuent ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਮਦੇਵ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਚੰਦਨ, ਪੁਰੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਹਰਿਤਾਲ, ਈਸ਼ਾਨ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਭਸਮ, ਅਘੋਰ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਚਿੱਟਾ ਅਗਰੂ, ਮੂੰਹ ਲਈ ਕਾਲਾ ਅਗਰੂ, ਪੁਰੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਗੁੱਗਲ, ਅਤੇ ਸੌਮ੍ਯ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ, ਈਸ਼ਾਨ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਉਸ਼ੀਰਾ ਆਦਿ ਧੂਪ ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂ। ਚੀਨੀ, ਸ਼ਹਦ, ਕਪੂਰ, ਘੀ, ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ ਆਦਿ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥ ਆਮ ਭੇਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਪੂਰ ਵਾਲੀ ਰੂਈ ਦੀ ਵੱਟੀ, ਜੋ ਘੀ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਅਰਘਯਾ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਹੇਰੰਬ ਅਤੇ ਸ਼ਣਮੁਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ। ਦੂਜੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ-ਨਾਥ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਭਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਦੀ। ਉਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪ ਹਨ। ਚੌਥੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਗਣਪਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਮਲ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਪੰਜਵੇਂ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨਸ ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ-ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਪਾਤਾਲ ਵਾਸੀ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਯੋਗੀ, ਦੋਸਤ, ਪੰਛੀ, ਮਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਾਇਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘੇਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਘਿਉ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨਭਾਵਣ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਂਟ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੁਖ-ਵਾਸਕ, ਪਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਜਾਵਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆਲੇ ਅਤੇ ਵਿਛੋਣੇ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਛੌਣਾ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਾਂਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਪਚਾਰ, ਪ੍ਰਤਿਉਪਚਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿ-ਘਨ ਨਿਵਾਰਣ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸਾਸਟਾਂਗ ਦੰਡਵਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮੂਰਤੀ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਰਘਯਾ ਅਤੇ ਅੱਠ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।