ਪੁਰਾਣਕਾਲ ਤੋਂ ਹੀ, ਪਸ਼ੁਪਤ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਚਾਰਯਾਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ-ਪੰਥੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਥੇ, ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਾਧਨਾ ਪਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਸਾਧਨਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਅੱਠ ਨਾਂਵਾਂ ਵਾਲਾ ਯੋਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮਨੁੱਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉੱਚਤਮ, ਅਡੋਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਇਸ ਤੱਤ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਾਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਪਿਤਾਮਹ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪ ਰੋਗ ਦੇ ਉੱਚਤਮ ਵੈਦ, ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਂਵ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠ ਨਾਂਵਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ, ਸ਼ਾਂਤਿਆਤੀਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ ਨਾਂਵ, ਪੰਜ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਇਹ ਉਪਾਧੀਆਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਂਵ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਅਵਸਥਾ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹਨ। ਜਦ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉਹ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਨਾਂਵ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਵਿਕਲਪਕ ਨਾਂਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਨਾਂਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਮਲ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਪਵਿਤਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਧਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸੱਚੇ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੀਹ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਪੁਰੁਸ਼ (ਪੰਚਵੀਂ ਤੱਤ) ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ, ਵੇਦ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲਾ ਸੱਚਾ ਗਿਆਤਵ੍ਯ ਵਸਤੁ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਾਂ, ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੱਤ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਸਮਝੋ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸਵਾਮੀ। ਉਹ ਅਨੰਤ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਉਤਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਲ-ਆਤਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਦਿ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਖਮ ਤੇ ਸਥੂਲ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਰੁਦ੍ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੂਤਾਂ ਤੱਕ, ਸਰੀਰਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ (ਦਾਦਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੈਦ ਰੋਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਭੋਗ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵੈਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੱਸ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੂਖਮ ਅਵਸਥਾਵਾਂ, ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ, ਭਵਿੱਖ—ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵ, ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਅਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ; ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਵਸਤੂ ਅਸੱਤ ਹੋਣ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯਾਸ ਦੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ ਨਾਂਵਾਂ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਿਆਤੀਤ ਤੱਕ ਪੰਜ ਨਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਗੰਢ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਨਿਕਲੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਣਰੁਕਾਵਟ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ, ਗਲਾ, ਤਾਲੂ, ਭ੍ਰੂ ਮੱਧ, ਤੇ ਸਿਰਦੇ ਚੋਟੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮਧਯ-ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਵਿਘਟਿਤ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸੀਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਸਵੈ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਲੂ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਰਧਨਾਰੀਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ, ਮਿੱਠੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸਾਫ਼ ਸਫੈਦ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਠੰਢੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ-ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਠ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਰ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੈਵ ਅੱਠ ਨਾਂਵਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਆਖਰੀ ਪੂਜਾ ਅੱਠ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮੰਡਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਲਮਈ ਪਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।