ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਚਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਏ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਤੇਰਾ ਅਵਤਾਰ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।” ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੋਵੇਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੇਠ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਆਦਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸਕੰਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਭਾਲਾ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗੁ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ। ਜਦ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸਿਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਅਤੇ ਧਾਤਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਖਸਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਉੱਤੇ ਗ਼ਮੰਡ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ-ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਦੀ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਹਿਲਾਟ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਯਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਭਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਾਕਿਆ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ, ਮਹਾਨ ਨੰਦਿ ਬੈਲ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਜਲਾਂਧਰ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਜਲ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਅਣਜਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਿਲਦੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਕੁਝ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇੱਥੇ, ਅਰੰਭ ਰਹਿਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਵਾਯੂ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਪਜਿਆ ਸੰਦੇਹ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੋਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭਲਿਆਂ ਦੀ ਮੋਹ-ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਦੁਰਚਾਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉੱਚੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਸਵੈਭਾਵਿਕਤਾ ਹੀ ਉੱਚੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੀ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਪਰ ਉੱਚੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ, ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਆਸਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, 'ਸਵੈਤੰਤ੍ਰਤਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਅਨਿਆਸ੍ਰਿਤਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦਾ ਸੁਖ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਜੋ embodied forms ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਕਿਰਪਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਗਿਆਤਾ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਅਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹੀ 'ਸ਼ੈਵ ਰੂਪ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਅਰੂਪ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਪਾਏ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਉਪੇਖਾ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਮੰਨੋ, ਕੇਵਲ ਉਹ ਰੂਪ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਬਿਨਾਂ ਜਲਾਏ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ, ਜਦੋਂ ਆਖੀਦਾ ਹੈ 'ਅੱਗ ਲਿਆਓ', ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵੀ ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਲਬਧੀ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭੋਗ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੰਬੰਧਤਾ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਅਸੱਚਾਈ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਭੋਗ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਲਈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਰੋਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਐਸੇ ਦੋਸ਼ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਸੰਯਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ, ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਖੇਡ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਸੰਯਮਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।