ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਕੰਦ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ, ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਮੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਗਹਿਰੀ ਮਗਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ, ਉਥੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਠੱਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਸਗੋਂ ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣਾ ਸ਼ੁੱਧ ਬੀਜ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਨਿਕਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੀਜ, ਅੱਗ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਕਰਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਜੋ ਕਿ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹੋਈ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਬੀਜ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਨਲ ਦੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਉਰਜਾ ਨੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਰੂ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਊਰਜਾ ਤੋਂ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੋਹਣੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਚਕਿਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੁਦ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮੋਹਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਦੋ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਪਰਸਪਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਪਾ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਏ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਫਿਰ ਵੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਦ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਕੰਦ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਹੀ ਸ਼ੂਲ (ਕ੍ਰੌਂਚ ਨਾਸਕ) ਨਾਲ, ਜੋ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਸੀਸ ਇੰਦਰ ਨੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਹਰਿ ਅਤੇ ਧਾਤਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਜਮਰਾਜ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ, ਇੱਕ ਭਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਾਹਨ ਮਹਾਨ ਸਾਂਡ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਲ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਾਰੰਬਾਰ ਹਿੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਅਥਾਹ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਇੱਥੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਨਹੀਂ; ਕਰਮ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਹੇ ਵਾਯੂ, ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਦੇਹ, ਜੋ ਤਰਕ ਦੇ ਨਾਲ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਉਚਿਤ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਖੋਜ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸਰਬ-ਪੂਰਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉੱਚੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਕਤਾ ਹੀ ਉੱਚੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਵਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਜੋ ਬੰਧਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ; ਪਰ ਉੱਚੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਦਾ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕ੍ਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਸ ਲਈ ‘ਸਵਤੰਤਰਤਾ’ ਦਾ ਅਰਥ ਨਿਰਭਰਤਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਸ ਦਾ ਭੋਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਸਰੀਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਪਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਆਕਾਰ ਹੈ—ਉਹੀ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਸ਼ੈਵ ਆਕਾਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਨਿਰਾਕਾਰ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਆਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਇੱਥੇ ਨ ਕੋਈ ਉਪੇਖਾ ਹੈ, ਨ ਕੋਈ ਮੱਧਮ ਇਸ਼ਾਰਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਆਕਾਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਆਕਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰ ਆਕਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਸਲਗਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਆਕਾਰ-ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉੱਥੇ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ—ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਜਦ ਕੋਈ ਆਖੇ ‘ਅੱਗ ਲਿਆਓ’, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਲਗਦੀ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਆਕਾਰ-ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।