ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਹਠ ਤੇ ਅੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ "ਪੁੱਤਰ" ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ 'ਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਭਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੁਕਲੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੋਂਦਿਆ। ਦੱਖਾ ਦੇ ਯਗਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵੀਰਭਦਰ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਾਰੀ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਸਨ—ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅੱਖ ਦੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਈ। ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੋਣ-ਚੀਖਣ ਵਿਚ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਗਾਂਵਾਂ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਵਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਲੰਧਰ ਦੈਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਵੀ ਤਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਹਿਰਦੇਹੀਣ ਜਾਤ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਧਕ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਕਾਲਾ (ਮੌਤ ਦੀ ਕੁਆਰੀ) ਰਚੀ; ਬੱਚਾ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਗੌਰੀ ਦੇ ਚਮੜੇ ਦੀ ਮਿਆਨ 'ਚ ਵੱਸਦੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਕੰਦਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਸਕੰਦਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਕਾਸੁਰ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਰਸਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ, ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਛਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਸਗੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਬੀਜ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਬੀਜ ਗੰਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ 'ਚ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਅੰਸ਼ਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਹਰ ਪਾਸੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਨੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਬਣ ਕੇ, ਇਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਉਰਜਾ ਨੇ ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਊਰਜਾ ਤੋਂ, ਓਥੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਾਜੁਕ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਨਮੂਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੋਹਣੀ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਚਕਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਖੁਦ ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਆਏ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ, ਤੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਹਾਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਸਭ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਚਾਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਏ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਅਵਤਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ।" ਪਰ, ਭਗਵਾਨ ਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੋਖ ਨਾ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ, ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ— ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸਕੰਦਾ ਦੀ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪਦ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰਸਮ ਕਰਵਾਈ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਤੇ ਆਪ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਕੰਦਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਲੈਅੱਗ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਜਦ ਤਾਰਕਾ ਦਾ ਸਿਰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੱਟਿਆ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਧਾਤਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਂਗ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਲੰਮੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਤਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧੰਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਜਮਰਾਜ ਜਲਦੀ ਆਏ ਤੇ ਇੱਕ ਭਗਤ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਲੈ ਆਏ। ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ, ਮਹਾਂਬਲਦ (ਨੰਦੇ), ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਾਣੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਅਚੰਭੇਜ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਅਰੰਭ ਰਹਿਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਇਥੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਨਹੀਂ; ਕਰਮ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਵਨ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਸੰਦੇਹ ਵਾਜਬ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਖੋਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉੱਚ ਮੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਭਰਮਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਮੰਦਬੁਧੀਆਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ, ਸਰਵਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਹੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੀ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।