ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਠੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਲ ਸਵਭਾਵ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਵਿਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਤੇ ਅਸਦਾ ਵਿਚ ਭੁਲਾਵਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ? ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪੂਰਨ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੂਪ ਵਿਚ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਰੂਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਇਸ ਲਈ, ਰੂਪ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਕਿਸੇ ਚਾਹੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰਤਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੇ ਹੋਰ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਲੈ ਜਾਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਉਹ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹਨ? ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਬਣਾਉਣਾ ਇਕ ਮਾਇਆ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿੱਜਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਖੁਦ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਦੇਹਧਾਰਤਾ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਿਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਠ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ 'ਪੁੱਤਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਪਰ ਸ਼ਰਭਾ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੋਂ ਬਚ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਦੈਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਇੰਧਨ ਬਣ ਗਏ। ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਆहुਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀ। ਕੁਝ ਗਾਵਾਂ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਭਸਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਲੰਧਰ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰ ਬਣਾਇਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਤਪस्या ਨਾਲ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਾਲੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਨਿਰਦਈ ਜਾਤ, ਜਿਹੜੀ ਮਾਰਨ ਆਈ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਧਕਾ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ, ਮੋਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਾਂਗ, ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਤੋਂ ਕਾਲਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਕੁਵਾਰੀ, ਬਣਾਈ, ਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਗੌਰੀ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਆਵਰਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਤੇ ਸਕੰਦਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਣ, ਸਕੰਦਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਕਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ 'ਤੇ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵੀਰਯ ਨਾ ਛੱਡਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਕਟ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ; ਫਿਰ, ਥੋੜਾ-ਥੋੜਾ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਸਵਾਹਾ ਨੇ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਰਸ ਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਸੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਣਕ, ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਨਮੋਹਣ ਬਚਪਨ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਹੇਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿਚ ਚੁੱਕਿਆ; ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਚਮਕ ਉਠੀ। ਅੰਦਰੋਂ ਮੋਹ-ਮਮਤਾ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਨਚਾਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੇ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਇਆ; ਤੇ ਸਿਖਾਇਆ, "ਤੁਾਡਾ ਅਵਤਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ, ਤਾਰਕਾ ਦੈਤ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ— ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੈਨਾ-ਪਤੀ ਦੀ ਪਦਵੀ ਲਈ ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ; ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਸਕੰਦਾ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਭਾਲੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕ੍ਰਾਉਂਚ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ-ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ। ਜਦ ਤਾਰਕਾ ਦਾ ਸਿਰ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਹਰੀ ਤੇ ਧਾਤ੍ਰ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਤਵ ਵਿਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੰਝ ਹੀ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ, ਆਪਣੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਤਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੈਰ ਦੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਯਮ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਤੇ ਇੱਕ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਭਗਤ ਦੀ ਜਿੰਦ, ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਸੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਿਆ-ਕਲਾਪ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਜਾਪਦੇ ਹਨ।