ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਤਿੰਨ ਪਰਕਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਪਜਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਛੇ ਮਾਰਗ ਰਚਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਜੋ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਰਤੱਬ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਣੇ ਔਖੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਭਿੰਨ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਆਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵੀ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰੋਕ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਲਈ ਰੋਕ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਐਸੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਪ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਰੂਪ ਖੁਦ ਹੀ ਫਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹਰ ਥਾਂ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਅਨੁੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉੱਚਤਮ ਅਤੇ ਅਨੁੱਚਤਮ ਇਕਠੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਉੱਚਤਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਿਫਲ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਅਡੋਲ ਹੈ? ਜੇ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਅਨਿੱਤ ਵਿਚ ਭ੍ਰਮ ਕਿਉਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਸਭ ਥਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਹੈ ਦੇਹਧਾਰੀ, ਪੂਰਨ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਨਿਫਲ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਰੂਪ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਰੂਪ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਚਾਹਤ ਦੇ ਫਲ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰਣ ਕਰਨਾ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਛਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮ ਪਿੱਛੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ, ਯਕਿਨਨ, ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਹ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕੀ ਉਹ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ? ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਛਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਰਚਣਾ ਮਾਇਆ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਕਮਤ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਨੇ, ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਹਧਾਰਤਾ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ? ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਠ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ 'ਪੁੱਤਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਵਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵੀ ਸ਼ਰਭਾ ਦੇ ਤੀਖੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਰੌਂਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੇਵੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਨ ਕਰਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਵੀਰਭਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਤਿੰਨੋ ਸ਼ਹਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਦੈਤ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਇੰਦਣ ਬਣ ਗਏ। ਕਾਮਦੇਵ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਚੀਕ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਂਵਾਂ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਵਗਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਲੰਧਰ ਦੈਤ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਕੇ ਸੋ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹੀ, ਪਾਣੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿਰਦਈ ਜਾਤ, ਜੋ ਮਾਰਨ ਦੀ ਫਿਰਾਕ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਧਕ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ, ਮੋਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ, ਵੱਧ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਲੇ ਤੋਂ ਕਾਲਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਕੁਆਰੀ, ਰਚੀ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬੱਚਾ ਵੀ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਗੌਰੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਆਵਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵੀ ਉਪਜਾਈ। ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਤੇ ਸਕੰਦੇ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਵਾਲੀ ਮਹਾ ਕਥਾ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਗਈ। ਤਾਰਕਾਸੁਰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਕਸਾਏ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰੰਗ-ਰਲੀਆਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਸਾ ਰੱਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਥਾਂ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਠੱਗ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬੜਾ ਤੇਜ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਘੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੋਂ-ਉੱਥੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਵਾਹਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਸੁਵਰਨ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਇਕ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਨੇ ਦੱਸੋ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜ, ਮੈਰੂ ਦੀ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਊਰਜਾ ਤੋਂ, ਉੱਥੇ ਇਕ ਬਾਲਕ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਨਰਮ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸਾਲ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮੋਹਕ ਬਾਲਕਾਵਸਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਚਕਿਤ ਰਹਿ ਗਏ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਇਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਮੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਚਮਕ ਉਠੀ।