ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਸ਼ਕਤੀ ਤੱਤ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕੁਦਰਤ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਮੂਲ ਜੜ੍ਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁੰਡਲਿਨੀ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਵੰਡ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਰਥ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਜੀਵ, ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਤੱਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਲੀਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਾਵਾਂ, ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਮੰਤਰ, ਪਦ ਅਤੇ ਵਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂਵਨ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਪਰਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਦ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ, ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ। ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਭੂਵਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਭੂਵਨ, ਤੱਤ ਸਮੂਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ causal tattva (ਕਾਰਨ ਤੱਤ) ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਭੂਵਨ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਭੂਵਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤੱਤ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਰ ਤੱਤ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ, ਕਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਰਾਹੀਂ, ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਕਲਾਵਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਖੋਂ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਅਸਥਿਤਾ ਸ਼ਿਵ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤੋਂ ਹੀ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਘੜੇ ਆਦਿਕ ਵਿਚ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਹ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ, ਜੋ ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਅਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੱਕ, ਅੰਡ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਸਥਿਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਖੇਤਰ ਤੱਕ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਰਾਹੀਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਚਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਤੱਕ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਰਾਹੀਂ; ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਅਤੀਤਾ ਰਾਹੀਂ। ਜੋ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ—ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸਾਰੇ ਖੋਜੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਵਤਰਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਖ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਧਾ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਸਵਾਮਿਨੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵੇਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ; ਇਹ ਨਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਵੋਚਤਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੀ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉਹੀ ਪਕੜ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਖੜਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਾਰੀ-ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਉਹ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਂਗ, ਚੇਤਨਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਪਰਮ ਕਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੈਵ ਮੂਲ ਸੁਭਾਵ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ, ਮਾਇਆ ਆਪ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਛੇ ਮਾਰਗ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਰਤੱਬ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਣ ਔਖੇ ਹਨ, ਸਾਡੀਆਂ ਅਕਲਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਭਿੰਨ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਰੋਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ। ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਕਿਸੇ ਲਈ ਰੋਕ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੂਪ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਰੂਪ ਆਪ ਹੀ ਫਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਹਰ ਥਾਂ, ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਅਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਪਰਮ ਇਕ ਥਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਰਮ ਸੁਭਾਵਤਾ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਗਟਿਤ ਕੁਦਰਤ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਅਡੋਲ ਹੈ।