ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਸਮ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਯੋਗ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੁਆਰਾ, ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੌਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਗੁਪਤ ਸਾੜਨ ਅਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਰਥ ਵਸਾ ਲਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਮੂਲਤਾ, ਅਤੇ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਧੁਨੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਧੁਨੀ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣਾ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਧੁਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ: ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਪਰਮ। ਸਥੂਲ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਖਮ ਸੋਚ ਵਿਚ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਧੁਨੀ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਤੱਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੁੰਡਲਿਨੀ, ਮਾਇਆ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਰਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਵੰਡ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਧੁਨੀ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਅਰਥ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਭਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਵਿਘਟਨ ਜਾਂ ਭੋਗ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਉਹ ਤੱਤ ਆਦਿ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਪੰਜਵੀਂ ਰੂਪਾਂਤਰਣਾ ਨਾਲ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਾਵਾਂ, ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਫ਼ੀ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੰਤਰ, ਪਦ ਅਤੇ ਵਰਣ ਦੇ ਮਾਰਗ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭੁਵਨ, ਤੱਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੀ, ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਇੱਥੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਵਿਅਪਕ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਅਪਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਪਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਦ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਪਦ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਵਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਪਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਭੁਵਨ ਵੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਪਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਣ ਕਰਕੇ। ਇਹ ਤੱਤ, ਕਾਰਣ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਅਪਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਭੁਵਨ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਭੁਵਨ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਾਗਮ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਕੁਝ ਤੱਤ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਹੋਰ ਤੱਤ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ; ਕਲਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਉਹ ਤੱਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂਤਰਣਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਕਲਾਵਾਂ, ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਅਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਅਪਕਤਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਿਭਾਜਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹਸਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੱਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਘੜਾ ਆਦਿ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ, ਜੋ ਛੇ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਅਪਕ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਿਅਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਪਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੱਕ, ਅੰਡ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ ਸਥਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੱਕ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੁਆਰਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਤੱਕ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੁਆਰਾ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ, ਸ਼ਾਂਤਿਆਤੀਤਾ ਰਾਹੀਂ। ਜੋ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਮ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਅਪਕ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖੋਜੀਆਂ ਲਈ ਵੇਖਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਪਕਤਾ ਨੂੰ ਨ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਤਰਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ, ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਜਾਣਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਜੋ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਵਿਕਾਰ; ਇਹ ਨਾ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਨਾ ਮੋਖ, ਪਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਉਹ, ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਵਲੋਂ ਹੀ ਧਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੋੜ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਣ ਹੈ—ਇਹ ਵੱਖਰਾ-ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ, ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਅਪਕ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਸ਼ੈਵ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ, ਮਾਇਆ ਆਪ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।