ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਹਾਣੀ ਆਇਓਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਵਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਣਾਵਟ ਦੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਕੁਛ ਲਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੇ ਵਧੇਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਦੀ ਗੁਣਗਾਥਾ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ ਸੀ? ਐਸਾ ਕੁੜੀ ਰੂਪ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਮਾਰਣ—all ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਖਣਯੋਗ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਦਾ ਉਸ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਹੈਲੀ ਇੱਕ ਬਾਘ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਬਾਘ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਵੇਖੋ, ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ।” ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਬੁਰੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ; ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਿਆਰ ਵਿਖਾਓ।” ਨੰਦਿਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਿੱਠੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਾਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ,” ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਗਣੇਸ਼ਾ, ਰਖਵਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਠੀ, ਮਣਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਚੋਲਾ ਅਤੇ ਸੱਪ ਵਰਗੀ ਛੁਰੀ ਹਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮਾ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੋਮਨੰਦੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੇ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਫਿਰ ਹਰਾ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰੈਸਟ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ, ਗੌਰੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਸੋਫੇ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: “ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਅਤੇ ਸੋਮਾ (ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ), ਅਤੇ ਵਾਕ (ਬੋਲ) ਤੇ ਅਰਥ (ਮਤਲਬ) ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈ। ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਸਿਰਫ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹੁਕਮ ਹੋ।” ਅਸੀਂ ਇਹ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰੌਦਰੀ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੋਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਮਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਲਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਹਾਂ—ਸਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ—ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਸੂਰਜੀ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ; ਦੂਜੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਰਗੀ। ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਆਦਿ ਹਨ; ਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾਸ ਆਦਿ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਮਰਤਾਵਾਲੀ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨੀ-ਸੋਮਾ ਤੱਤ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਚੜ੍ਹਤ ਹਵਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਵਨ ਮੀਂਹ ਲਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਉਪਰ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰ-ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਤੱਕ ਚੰਦ੍ਰ-ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ; ਜਦ ਤੱਕ ਉੱਤੇ ਸੜਨ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਅੱਗ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇਠਾਂ ਵਗਦਾ ਸੋਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ। ਕਦੇ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਕਤੀ ਹੇਠਾਂ; ਕਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਹੇਠਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ, ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਖ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣ ਕੇ, 'ਅਗਨੀ' ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਖ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਅੋਗ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਰਾਖ ਹਰ ਥਾਂ ਸਯੋਗ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਬ੍ਰਿਤ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਗੁਪਤ ਸੜਨ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਾੜਦਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਰਥ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਲਓ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਧੁਨੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਧੁਨੀ ਆਪਣੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ: ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟੀ। ਇਹੀ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਦਿ ਸਰੂਪ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜੋ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੇ ਹਨ: ਸਥੂਲ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਅਤੇ ਪਰਮ। ਸਥੂਲ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਖਸ਼ਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰਮ ਵਿਚਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।