ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਆਨੰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਭਾਵਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਆਨੰਦ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਮੁੱਖ ਗਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਆੰਬਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਈ। ਉਹ ਹਾਲੇ ਝੁਕੀ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਦੇਵੀ ਸੋਫੇ ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ; ਫਿਰ, ਉਸ ਸੋਫੇ ਤੋਂ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁਕ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਖੁੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪੀ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ। "ਉਹ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਲਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੀ ਰੰਗਤ ਬਦਲੀ; ਤੇਰੀ ਸੁਭਾਵ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭਰਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਆਪਸੀ ਮਿਲਾਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਜੇਕਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਦੇ ਚਰਮ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਸੋਮਾ ਦੇ ਚਰਮ ਤੇ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਜੇ ਅਸੀਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਤਰਕ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਅਵਿੰਨ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਵੀ ਅਵਿੰਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵਚਨ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਅਰਥ ਰੂਪ ਉੱਚਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ; ਦੋਵੇਂ ਅਮਰ ਹਨ, ਫਿਰ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾਪਣ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦਾ? ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ; ਸਾਡੀ ਜਾਤ ਗਿਆਨ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਭਾਵੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੱਖਰਾਪਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਮੈਂ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਰਚਦਾ ਜਾਂ ਮੁੜ ਰਚਦਾ ਨਹੀਂ; ਸਾਰਾ ਕੁ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਗਿਆ ਹੀ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਕੇਵਲ ਆਗਿਆ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ, ਜੇ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ? ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾਪਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਦਿਖਾਵਟ ਵਜੋਂ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਜਾਣ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਆਈ? ਤਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਹਾਨੀ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੰਵਦਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਰੂਪ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਵਭਾਵਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਬਿਆਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਕੀ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ ਗਈ? ਐਸੀ ਕੁੰਵਰੀ ਨਾਹ ਕਦੇ ਹੋਈ, ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤਾਕਤ, ਵਿਂਧਿਆ ਵਿਚ ਵਾਸ, ਜਿੱਤ, ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ-ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਗਤ ਲਈ ਦਿੱਖੀ ਹੋਈ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਦਾ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਨੇ ਬਾਘ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਖ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਬਾਘ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਗ ਨੂੰ ਮੰਦ ਸਮੂਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਈ ਆਇਆ; ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾ।" ਨੰਦੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਦ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਿੱਠੇ, ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ," ਅਤੇ ਓਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਗਣੇਸ਼, ਰਖਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਠੀ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਚੋਗਾ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਖੰਜ਼ਰ ਫੜ ਕੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਸੋਮਾ ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਨੰਦੀ, ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ "ਸੋਮਨੰਦੀ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਮੁਕਟ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਵਿਦਿਆਤਮਕ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਫਿਰ ਹਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਮੁਕਟ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਗੌਰੀ, ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੋਫੇ ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ: "ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਗਨੀ ਤੇ ਸੋਮਾ, ਅਤੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।" "ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਕੇਵਲ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਉਹ ਆਗਿਆ ਹੈਂ," ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਰੌਦ੍ਰੀ, ਉੱਗੀ ਤੇ ਤਪਤ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੋਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਅਮਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ। ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਕਲਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੋ—ਸਾਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ—ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਇੱਕ ਸੂਰਜੀ, ਅਗਨੀ-ਸਰੂਪ; ਤੇ ਸਾਰ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਚੰਦੀ-ਸਰੂਪ, ਜਲ-ਸਰੂਪ। ਇਹ ਕਥਾ, ਪਿਆਰ, ਆਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਅਗਨੀ-ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਵਚਨ-ਅਰਥ ਦੇ ਅਵਿੰਨ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।