ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਟ-ਭੁਜਾ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਕਲਾ ਬੜੀ ਮਨਮੋਹਣੀ ਸੀ—ਕਦੇ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਕਦੇ ਭਯੰਕਰ, ਕਦੇ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ। ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਚੰਦ੍ਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਅਪਰਾਚ, ਅਜੈਯ ਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ। ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਦੁਰਗਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸਿੰਘ ਦਿਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ—ਦਰੂ, ਮਾਸ, ਮੱਛੀ, ਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ। ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਮਾਤਾ ਗੌਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਦਰ ਪਾਈ। ਆਪਣੇ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਨ, ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਵੱਲ ਚਲੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ। ਉਥੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਜੋ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਪਕਾਰ ਵਜੋਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਬਾਘ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਇਆ? ਇਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ; ਪਿਆਰ ਵਜੋਂ, ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਾਏਗਾ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਨੇਤਾ ਬਣਾਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮਾਸੂਮ ਸਮਝ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਤਾਂ ਕਰੂੜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਮੰਗਲਮਈ ਦਇਆ ਕਿੱਥੇ? ਕੌਣ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਬੁਰਾ ਰਾਤ-ਵਾਸੀ, ਬਾਘਣ ਨਾਲ, ਗਾਂ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਦਾ। ਨਿਸਚਤ, ਪਾਪੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਐਸੇ ਬੁਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੇਰੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਅਸ਼ੁਧ ਹੈ?" ਮਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਸਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ, ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮ ਗਿਣੇ; ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਭਗਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਕੀ? ਭਗਤ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਜੋ ਵੀ ਨੇਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ; ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ, ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਸਭ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਕਿਸ ਦੀ ਕਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਸਕਦੀ? ਤੂੰ ਹੀ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਣ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਨ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਕਰਤਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ?" "ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮੈਂ, ਤੇ ਹੋਰ—ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਪ੍ਰੇਤ—ਸਭ ਦੀ ਅਪਣੀ-ਅਪਣੀ ਪਦਵੀ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਹੋਣਗੇ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ। ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਅਸੀਂ ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਨਿਸਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਦਿ, ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ। ਜਗਤ ਦੇ ਚਲਣ ਲਈ, ਤੂੰ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਬਾਘ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਸਵਭਾਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤਪ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਮਾਤਾ ਨੇ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੰਤर्धਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਗੌਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਮੇਨਾ ਤੇ ਹਿਮਵਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਪਸਿਆ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇਵੀ ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਪਰ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੇ। ਬੜੀ ਬੇਚੈਨੀ ਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਥਣਾਂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸਦੀ। ਉਸ ਬਾਘ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਾਨੋ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਸ ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ। ਗੌਰੀ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਤਾ, ਪਾਲਕ ਤੇ ਸੰਘਾਰਕ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਈ—ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਸਤੀ, ਜਦ ਸਜੀ ਹੋਈ ਅੰਦਰ ਗਈ? ਉਸ ਦਾਖਲ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਉਹ ਗਣੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਹਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?