ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਕ ਸ਼ੇਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੰਦ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਆਉਣਾ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੇਖਿਆ, ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਭਾਵ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਸ਼ੇਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਸ ਨਹੀਂ," ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ: "ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਸਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਮਸਿਕ ਮਲਿਨਤਾਵਾਂ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟ ਗਈ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮਜਾਤ ਬੁਰਾਈ ਵੀ ਲਹਿ ਗਈ; ਉਸ ਅੰਦਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਨਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਹੋਰ ਬੁਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਹੋ ਗਈ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਹਠੀਲਤਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ। ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਬੜੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਰਜਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਅਧਾਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਥੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਰਮ ਭਵਾਨੀ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਹਰੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਮਾਨਿਤ ਅਰਘਿਆ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ, ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ ਅਣਜਾਣ ਬਣ ਕੇ, ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨੀ ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹਨੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਸਾਰੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਇਛਾ ਅਧੀਨ ਹਨ।" "ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋ। ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੁਹਾਡਾ ਖੇਡ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹੋ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਸੀ; ਫਿਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣੀ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਭਵ ਤੁਹਾਡੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਜਵਾਈ ਬਣੀ। ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਬਣੀ, ਹੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਪੂਰਵਜ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋ, ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਰ ਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?" "ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਜੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਮੈਂ ਗੌਰੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹਨੀ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ? ਇਹ ਖੇਡ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਹੈ।" "ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਹਰ ਖੇਡ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕੋਈ ਚਾਹਿਆ ਹੋਇਆ ਫਲ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।" "ਉਹ ਦੋ ਦੈਤ, ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਰ ਲਏ ਹਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਧਾਰਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਹੋਰ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ; ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਓ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੋਧ ਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੱਕੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਬਾਹਰੀ ਚਮੜਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਗੌਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਚਮੜੇ ਤੋਂ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨਾਮ ਦੀ, ਕਾਲੀ ਵਾਂਗ ਬਦਲੀ, ਇਕ ਕੁਆਰੀ ਕਨਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਬਣੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਨਰਮ, ਭਿਆਨਕ, ਤੇ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਅਪਰਸ, ਅਜੇਤ, ਤੇ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ—ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ—ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਕਾਰਣ ਬਣੇਗੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬੜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਿੰਘ ਸਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ 'ਚ ਸ਼ਰਾਬ, ਮਾਸ, ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਈ, ਮਾਤਾ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਦਰ ਪਾਈ। ਆਪਣੀ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਦੈਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋ ਕੇ ਚਲ ਪਈ। ਉੱਥੇ, ਜੰਗ ਵਿਚ, ਉਹਨਾਂ ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਦੇ ਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਇਹ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਗੌਰੀ ਨੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਹਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ, ਉਸ ਉਪਕਾਰ ਦੇ ਬਦਲੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।