ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਭਾਗਾਂਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਡਿੱਠਾ-ਸਿੱਧਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਵੀ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਏ ਹਨ, ਹੋਰ ਹੋ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਇਹ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡਕੇ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਜੇ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਤਪ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੰਗ ਧਾਰ ਲੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਆਪ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੌਰੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗੀ? ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਤੱਕ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪੁੱਜਾਇਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਸਤੀ ਵਜੋਂ ਦੱਖਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਹੋ ਕੇ ਜੰਮੀ ਸੀ, ਤੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ – ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ – ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਵੀ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਤਪ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਗੌਰੀ ਬਣਾਂ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀ ਖੋਟ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਦੱਸੋ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਹਲਕਾ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਤਿਵਰਤਾ ਇਸਤਰੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦਬਾ ਕੇ, ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਉਸਨੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਥਾਂ ਚੁਣੀ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਣ ਲਈ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਥੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਵਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਿਰਵਾ ਦੱਸਿਆ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸਤੀ ਫਿਰ ਤਪੋਵਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਗਹਣੇ ਉਤਾਰੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਤਪੱਸਵਿਨੀ ਦੀ ਵੱਸਤਰ ਧਾਰ ਲਏ। ਉਸਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ, ਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਓਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਹਰੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਇਹ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੀ, ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਇਸ ਤਪ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੁਰਾ ਬਾਘ, ਮੰਦ-ਮਨਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰਾ ਬਾਘ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਣ। ਉਸ ਬਾਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਜੋ ਮੰਦ-ਮਨਸਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਬਾਘ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰਾ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਸ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਦੇ।" ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋਤਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ: "ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਸ ਬਾਘ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਮਲ (ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ) ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਬਾਘ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਖਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਹੜੀ ਜਨਮਜਾਤ ਬੁਰਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੱਕ ਗਈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਤੋਖ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੱਚਾ ਭਗਤ ਬਣ ਗਿਆ ਤੇ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਬੁਰਾਈ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਤਪੋਵਨ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਤੀਬਰ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕਾਰਨ, ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵਰਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਤੇ ਕਾਰਨ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਸੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੋਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਉਪਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਭਵਾਨੀ – ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਤਪ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਧਾਰ ਜਾਪਦੀ ਸੀ – ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹਨੇ ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਹਰੀ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਏ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਘਿਆ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਚਿਤ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਤਿਕਾਰਕ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ। "ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਕੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੇਰਾ ਖੇਡ ਤੇ ਰਸ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈਂ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਉਲਾਦ ਵਜੋਂ ਜੰਮੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਧਦੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਦਇਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਭਾਗ ਸੰਬੰਧੀ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਪਰਗਟ ਹੋਏ।