ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਖੁਲ੍ਹਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਉਲਟੀ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਆਇਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਠੰਢਕ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਤਪੋਵਨ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਬੈਠਦੇ, ਉਥੇ ਉਹ ਹਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਭਰੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਭੂ—ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਧਾਰੀ, ਜੋ ਰੈਭਯਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ—ਉਹ ਚੁਪਚਾਪ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਲੋਕ ਵਧੇ, ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੈਤ ਭਰਾ, ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ, ਜਨਮ ਲੈ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਰਦ ਤੋਂ ਉਹ ਅਜੇਹੇ ਅਜੇਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ, ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਜਿਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ, ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲੋਂ ਇਹੀ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ 'ਤੱਥਾਸ੍ਤੁ' ਆਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਕੇ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਪ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੁਕਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫੇਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੀ ਉਕਸਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਓ, ਜੋ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਵਾਸਨਾ ਰਹਿਤ ਕੁਆਰੀ, ਜੋ ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਨੀਲ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਕੇ ਉਪਾਲੰਭ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਪਏ। ਫਿਰ, ਉਸ ਸੁਵਰਣ ਰੰਗ ਦੀ, ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਹੱਸਦਿਆਂ, ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਬੋਲ ਆਖੇ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ: "ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹੋ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੰਦਰਿਆਂ ਦਾ ਸੁਖ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ; ਇਸੀ ਲਈ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹਰ ਅੰਗ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਨਾਰੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਹੀ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" "ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਰੰਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਕੇ ਨਿੰਦਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਰੰਗ ਲੈ ਲਵਾਂਗੀ—ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮੰਜੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲੋਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗਣ ਲੱਗੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਤੀ ਦਾ ਪਿਆਰ ਟੁੱਟਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਆਪ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤੇਰਾ ਖੇਡ-ਕੌਤਕ ਹੈ। ਪਿਆਰੀਏ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਈ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਗੁਆ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਤੇ ਸੁਆਮੀ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਲਵਾਂ? ਜੇਕਰ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਕਾਮਦੇਵ ਕਰਕੇ ਹੈ? ਕਾਮਦਾ ਦਾ ਜਨਮ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।" "ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਬਣਾਇਆ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਉਂ ਉਪਾਲੰਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ? ਮਨੋਭਾਵਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸੀ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਮਨੋਰਥ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੇ, ਇਹ ਗੱਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਬੋਲਿਆ:" "ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਾਤੁਰ ਬੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਅਡੋਲ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੋ ਸਤਿ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।" "ਤੇਰਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰੁੱਸਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਕਰਕੇ; ਤੇਰਾ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਵੀ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਸੀ—ਇਹ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।" "ਜੇ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਜਿਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੋਰ ਰੰਗ ਧਾਰ ਲੈ।" "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਰੰਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੌਰੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਤਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ?" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ।" "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਸਤੀ ਵਜੋਂ, ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮੀ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਵੀ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਗੌਰੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਆਉ, ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੱਸ ਦਈਏ।