ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਸੰਕਟ ਅਤੇ ਲਾਜ ਹਟਾ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ (ਵਿਰਿੰਚੀ) ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਰ ਗੱਲ ਹੁਣ ਨਿਪਟ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਾ ਦਾ ਯਜਨ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਗੁਆਚ ਗਿਆ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੀ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਉਪਰੰਤ, ਜਦੋਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨੰਦ ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂੰਹ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਲੱਗ ਜਾਣ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਸੰਭਵ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤਾਂ ਆਮ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਾੜ ਇੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਸ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਬਣਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਚੇ ਪਥਰ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਦਾ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ (ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਪੀਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਠੰਢੀ, ਸੁੱਚੀ ਝਰਨਿਆਂ ਦੀ ਛੁਹ, ਮਾਨੋ ਘਿਉ ਨਾਲ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਰਾਜਤਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਉੱਚਾ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ, ਮਾਨੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਤੰਤਰ ਦੀ ਛਤਰੀ ਹੇਠ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ, ਮਾਨੋ, ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਖੇਡਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਸੀ ਪੱਖਿਆਂ ਦੀ ਠੰਢ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸਵੇਰੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇਹ ਪਹਾੜ, ਮਾਨੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਦਰਪਣ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲ ਰਹੀਆਂ ਬੇਲਾਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਰਦੇ ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਲਟਕਦੇ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਪਹਾੜ, ਮਾਨੋ, ਤਪੱਸਵੀ ਰੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਲਾਂ ਦੀ ਜਟਾ ਨਾਲ, ਇਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ, ਤੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੋੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਮਾਨੋ, ਇਹ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਪਹਾੜ, ਮਾਨੋ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਤੁਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੁਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਪਹਾੜ, ਮਾਨੋ, ਅਤਿਅੰਤ ਸੋਭਾ ਕਰਕੇ ਉਬਾਸੀ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮਾਨੋ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੀ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਓਗਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ, ਮਾਨੋ, ਦਰਪਣ ਵਰਗੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਸੰਘਣੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਠੰਢਕ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਠੰਢੀ ਹੋਈ ਹਵਾ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਮਹਾਨ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸੰਭੂ (ਤੀਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ), ਜੋ ਰੈਭਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਵਿਖੇ ਸਨ, ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮਹਿਲ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਹਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘਿਆ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਧੇ, ਤਦੋਂ ਦੋ ਦੈਤ ਭਰਾਵਾਂ, ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ, ਜਨਮ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਜੇਹਾ ਅਭੈ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਸਕੇ। ਜੋ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਜਗਤ ਵਿਚ ਜਠਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੇ ਛੂਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਜੇਹੀ ਹੈ— ਉਹੀ ਕੁੜੀ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਤਦੋਂ ਸਾਡੇ ਮਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗੀ—ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਮੰਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਜਪ ਤੇ ਯਜਨ ਆਦਿ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੁਕਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜਰੂਰਤ ਪੈਣ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਲਾਹਣਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕੁਆਰੀ, ਜੋ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰੇਗੀ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਓ।" ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵਲੋਂ ਇੰਝ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੀਲ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ, ਮਾਨੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਲਾਹਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸ਼ਬਦ ਆਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ: "ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੰਨਾ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੀ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ; ਇਸੀ ਕਾਰਨ, ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਔਰਤ, ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਚਾਹੀਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਜਨਮੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹੋਰ ਗੁਣ ਹੋਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਜੇਕਰ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?