ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਭਰੀਆਂ ਵਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵੱਡੇ ਆਚਾਰਯ, ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਿਲੇਸ਼ਾਨਾ, ਸਾਡੇ ਉਪਰ ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਉਹ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਰਖਿਅਕ, ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਪਤੀ! ਸਾਡੇ ਉਪਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਸਾਡੀ ਭੁੱਲ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ।" "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਬੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੇ ਮਾਲਕ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿਓ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ।" "ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਮਰ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਵਾਸਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲੋਂ ਲਗਨ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਪਣਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵਰਸਾਇਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਰਦੇ ਦਿਤੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮ ਦਇਆਲੁ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਏ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਹੜਾ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਿਧੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਹੋ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਭੁਲ ਗਿਆ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਲਾਜ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਰੱਖੋ, ਹੁਣ ਹਰਿ, ਵਿਰਿੰਚੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵੱਲ ਜਾਓ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਡੱਖ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਮਗਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹਿਆ ਉਥੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ ਜੀ) ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ, ਕਿੱਥੇ ਵੱਸੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਪਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਦਭੁਤ ਗੁਫਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਬਣਿਆ। ਉਥੇ ਮੰਦਰਾਚਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੋਟਸ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਛੁਹਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੋਭਾ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕੀਦੀ, ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਣ, ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤਾਂ ਆਮ ਹੈ, ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਹੈ। ਪਰ ਇਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਪਹਾੜ ਇੰਨੀ ਵਾਧੂ ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਾਸ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ, ਗਿਰਿਜਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਇਸ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰਲਾ ਮਹਲ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਸੁੱਚੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਤਤ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ (ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ) ਸਨਾਨ ਤੇ ਪਾਨ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਦਾ ਠੰਢਾ, ਸੁਚੱਜਾ ਪਾਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਘਿਉ ਨਾਲ ਲਿਪਿਆ ਹੋਵੇ, ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਇਸ ਦਾ ਉੱਚਾ ਸਿਖਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ ਦੀ ਛਤਰੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪਹਾੜ, ਜਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਝਲਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ ਲਈ ਚਾਮਰ ਝਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪਹਾੜ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ ਲਤਾਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਲਟਕਦੇ ਕੋਮਲ ਪੱਤੇ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤਪਸਵੀ ਰੁੱਖ, ਲਤਾਂ ਦੀ ਜਟਾ ਨਾਲ, ਵਿਜੈਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਕਈ ਸਿਖਰ ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ, ਜਾਂ ਪਾਸੇ-ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਡ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਰਿਹਾ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਜਾਪਦਾ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਖੋਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਪਾਰ ਸੋਭਾ ਕਰਕੇ ਹੰਝਾਈ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਕਦੇ ਲੱਗਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਪੀ ਗਿਆ, ਅੰਦਰਲੀ ਹਨੇਰੀ ਉਗਲ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਨਿਕਟ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ, ਠੰਢੀ ਹਵਾ, ਅਤੇ ਨਦੀ, ਸਰੋਵਰ, ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ-ਓਥੇ ਇਹ ਹਵਾ ਸੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਸੰਭੂ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ, ਜਿਹੜੇ ਰੈਭਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੇੜੇ ਸਨ, ਉਥੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ, ਗਿਰਿਜਾ ਜੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀ ਰਮਣੀਯ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਤੇ, ਜਦ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਧੀ, ਤਦ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਦੈਤ ਭਰਾ ਜੰਮੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੰਵਾਰੀ, ਜੋ ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਜੈ ਹੈ— ਉਸ ਹੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਦਾ ਲਾਲਚ ਕਰ ਲੈਣਗੇ, ਤਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ—ਇਹ ਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ "ਤੈਥੋਂ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਦਿੱਤਾ।