ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਏ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਾ, ਜੋ ਨਤ ਹੋਏਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਵਤੀ ਵੱਲ ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: ‘‘ਤੁਸੀਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੋ। ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦਇਆਵਾਨ ਵੱਲੋਂ।’’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਭੁਲ-ਚੁਕ ਹੋਈ, ਹੇ ਅਮਰਜਨੋ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਦਵੀ ਬਚਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਜਾਨ।’’ ਸ਼ਰਵਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਅਤੁਲ ਹੈ, ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕਦਮ ਸੰਦੇਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਰਗਵਾਸੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ: ‘‘ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ, ਕਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਰਜ, ਤਮ ਤੇ ਸਤ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਿਆਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਪਾਇਆ। ਸੀਮੰਤਿਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਵ੍ਰਤ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੁਲ ਸੁਖ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਚਤਮ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ; ਤੂੰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇਹਾ ਅਜੈ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ! ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਮੈਦੁਰਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬਚਾਇਆ; ਤੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਰਦਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧਵਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਭਦਰਾਯੁਸ਼ ਦੀ ਬੇਸਕਤੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ; ਸੌਮੀਨੀ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਰਜ, ਸਤ, ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ, ਸਾਰੀ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਥੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ; ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬਚਾ, ਬਚਾ, ਮੁੜ ਬਚਾ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।’’ ਇਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਅੱਗੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ: ‘‘ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਨਤ ਹੋਏਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਭੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਗੈਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹਾਰੇ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਹਾਰ ਜਾਣਗੇ—ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ? ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਭੁਲ-ਚੁਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।’’ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੇ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੰਸੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਲੋਟਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਦੇ ਅੰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਦੇਵੀ ਮਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਜ਼ਾ ਭੋਗ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵੀ ਪਰਵਤੀਪਤੀ ਨੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੂੰ ਬੁੱਢੇ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ, ਹਥ ਜੋੜੇ ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ: ‘‘ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਦਇਆ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਭੁਲ-ਚੁਕ ਮਾਫ ਕਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਫੈਲਿਆ, ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਚੁਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਧ ਨਹੀਂ।’’ ਉਹ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ, ਡਰ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਬਾਤਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਣਾਂ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਪਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ: ‘‘ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵੇ! ਦਇਆ ਕਰ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਸਾਡੀ ਭੁਲ-ਚੁਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਾਫ ਕਰ। ਹੇ ਯਜਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਯਜਨ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦਇਆ ਕਰ, ਸਾਡੀ ਭੁਲ-ਚੁਕ ਮਾਫ ਕਰ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਵਾਮੀ—ਦਇਆ ਕਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਤੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਭਗਤ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖਾਸ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ। ਤੇਰੇ ਕਰਤੱਬ ਅਦਭੁਤ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਇਆਲੂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੌਲੀ ਹੰਸ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ‘‘ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋ, ਇਹ ਸਭ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭੁਲਾ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ।