ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਉਸ਼ਮਪਾ, ਸੋਮਪਾ, ਆਜ੍ਯਪਾ, ਧੂਮਪਾ—all ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਏ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਮਾਣ ਪਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਘ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਸ਼ਵਰ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਿ ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਅਯੋਗ੍ਯ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਯੋਗ੍ਯ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ੂਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ, ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਆਦਰਯ ਇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?” ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ—ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਅਤੇ ਜਟਾ ਵਾਲੇ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਹਨ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਰਚਿਤਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੂਤਾਂ ਤੱਕ, ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪੁਰਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਜੋ ਨਾ ਅਸਤਿਤਵ ਹੈ, ਨਾ ਨਾਸਤਿਤਵ; ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ; ਅਗੋਚਰ ਤੇ ਸਦਾ ਅਟੱਲ। ਉਹ ਰਚਣਹਾਰ, ਸੰਘਾਰਕ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ; ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।” ਦਧੀਚੀ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਸਾਰੀ ਹਵਨ, ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ, ਅਜੋਕੇ ਦਿਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਦਕਸ਼, ਤੇਰਾ ਯਜਨ ਕਦੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਚਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਦੇਵਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਸੀਬ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਿਪਤਾ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ। ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਤੇ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦਾ ਸ੍ਰਿਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹਜ਼ਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਦਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰ-ਭਰਿਆ ਕਵਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸੂਲ, ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ, ਗਦਾ, ਤੇ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ ਧਨੁ, ਚਕਰ, ਵਜਰ ਸੀ; ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਨ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਲ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਜਲਦੇ, ਮੂੰਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ, ਪੇਟ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਲੱਭ ਲਟਕਦੇ, ਗਰਜਨ ਬੱਦਲ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਬਾਗ਼ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੂਨ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਣਨ-ਫੁੱਲ ਗੋਲ, ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਮਹਾਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਪੈਜਬੰਦ ਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ; ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਰਤਨ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸ਼ਰਭ, ਬਾਗ਼, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਚਾਲ ਮਹਾਨ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸਾਂਪ, ਯਕ-ਪੁਛ, ਚੰਬਾ, ਚੰਦ, ਕਮਲ-ਡੰਡਾ ਵਾਂਗ; ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹਿਮਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਜੀਵੰਤ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ। ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਚਮਕਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਗਹਣੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਲੈ-ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆ ਕੇ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਘੁਟਣ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਪਾਸ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ, auspicious ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਾਖੀ ਵਜੋਂ ਰਚੀ। ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਭਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਭ ਕੁਸ਼ਲ ਹੋਵੇ।” ਉਹ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਮਹਾਂਦੇਵ—ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਾਂ?” ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਸੰਘਾਰੀ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਗੂੜ੍ਹੀ ਧੁਨੀ ਵਿੱਚ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਤੁਰੰਤ, ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰੋ; ਇਹ ਹੀ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।” “ਮੈਂ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੈਭਿਆ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇਖਾਂਗਾ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।” ਕਨਖਾਲਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਦਰੱਖਤ ਮੇਰੂ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਦਕਸ਼ ਦਾ ਯਜਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਧੀ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਭਦ੍ਰ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਸੁੰਘ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਪਿਆਰੀ ਭਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਸੁਭਾਗੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਰੁੱਸਵਾਈ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਮੀ ਹੈਂ।” “ਦਕਸ਼, ਯਜਨ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਵੈਰ ਵਿੱਚ, ਗਣਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਉਸ ਦਾ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ।