ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੱਖ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਭਟਕ ਜਾਵੇਗਾ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਡਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹਿਮਾਲੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਹਿਮਾਲੇ ਪਹਾੜ ਨੇ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹੀ ਮਨੋਰਥ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਸਤੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਦੱਖ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਯਜਨ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਦੱਖ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤੀ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਦੱਖ ਨੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਧੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਦਰ ਪਾਈਆਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਜਵਾਈ ਇਕੱਠੇ, ਬਿਨਾ ਜਨਮ ਲਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਤੂੰ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦੇ ਪੌਤਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਏਂਗਾ। ਪਰ, ਦੁਸ਼ਟਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆ, ਉੱਥੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਣਮਾਪ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੱਖ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਵਾਇੰਭੂਵ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਦੱਖ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਚੀਨਬਰਹਿਸ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿਕ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿਚ, ਜਨਮ ਲਏ। ਫਿਰ, ਦੱਖ ਦੇ ਧਰਮ ਲਈ, ਉਸ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿਚ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਦੁਰਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਦੱਖ ਦੇ ਧਰਮ ਯਜਨ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ?" ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਣ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਦੱਖ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਢਲਾਨ ਤੇ ਗੰਗਾਦਵਾਰ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਸੀ, ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਯਜਨ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧਿਆ, ਮਰੁਤ ਗਣ, ਊਸ਼ਮਪਾ, ਸੋਮਪਾ, ਆਜ੍ਯਪਾ, ਧੂਮਪਾ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਵਿਚ ਆਏ। ਜਦ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਹਨ ਪਰ ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੱਖ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜੇ ਅਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬੁਰਿਆਂ ਦੀ ਚਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਕਠੋਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?" ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਕਈ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਤੇ ਜਟਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਹੇਸ਼ ਵਰਗਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ। ਉਹ ਤੱਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੋਗੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਾਲ, ਅਜਨਮਾ, ਅਨੰਤ, ਅਕਥ ਹੈ। ਉਹੀ ਰਚਨਹਾਰ, ਸੰਘਾਰਕ ਤੇ ਪਾਲਕ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਯਜਨ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਰੀ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਈ ਹੈ, ਅੱਜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਵਿਚ ਅਦਵਿਤੀਯ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਯਜਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਭੇਂਟ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਦੱਖ, ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਯਜਨ ਅਸਫਲ ਰਹੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚਿ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੱਖ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਅਪਮਾਨਨਾ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਕਿ "ਦੱਖ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇ।" ਦੇਵੀ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੱਖ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀਰਭਦਰ, ਜੋ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੈਵੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਚਿਹਰੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਕੌਂਸਲੇ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਦਾ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੂਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਤ੍ਰਿਸੂਲ, ਕੁਹਾੜੀ, ਗਦਾ, ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼, ਚੱਕਰ, ਵਜਰ ਸੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧਚੰਦ ਦੀ ਸੋਭਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤੀ ਦੇ ਤਿਆਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖ ਦੇ ਯਜਨ ਦੇ ਨਾਸ ਤੱਕ, ਇਹ ਕਥਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।