ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਆਯਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯਤੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਵੇਲਾ ਨਾਮਕ ਇਕ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਕੁੜੀ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਵਰਣਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੁੜੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜੋ ਮਨੁ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਮੁਨਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਰਮ ਆਦਿ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਬੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਕਦੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ—ਸੂਰਿਆ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਯਯਾਤੀ, ਨਾਹੁਸ਼ ਆਦਿ, ਜਿਹੜੇ ਨੇਕੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ? ਫਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨਾ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ, ਉਤਪੱਤੀ ਆਦਿਕ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਵਤ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ? ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਹਾਤਮਾ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ? ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਵ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ? ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਦਕ੍ਸ਼, ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਮਨੁ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਗਹਿਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਲੰਕ ਲਾਇਆ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ, ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਵੀ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਹਰਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਇਆ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਵਿਦਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਰਮਤਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸਮਝਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੈਰ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦਕ੍ਸ਼, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦীক্ষਿਤ ਸੀ, ਭਵ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ। ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਭਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਖਰੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੀ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਖੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਸੀੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੂਂਗੇ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਨਾਲ। ਫਰਸ਼ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਤਨ-ਚੌਕ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋਹਣੀ ਰਤਨ-ਲਾਠੀ, ਵੱਡੇ ਬਲਦ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸੁਚੱਜਾ ਝੰਡਾ ਸੀ। ਰਤਨ-ਜੜੇ ਬਕਤਰ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲਾਠੀਆਂ ਫੜੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਟੁੱਟ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਢੋਲ, ਝੰਜ, ਗੀਤ, ਵਾਂਸਲੀ, ਵੀਣਾ ਆਦਿ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਉਸ ਲਈ ਰਤਨ-ਮੁੰਡਾ ਵਾਲਾ ਸੁਹਾਵਣਾ ਪੱਖਾ ਸੀ। ਦੋ ਰੁਦ੍ਰਕੰਨਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਮੰਗਲਕਾਰੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਝਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਹੰਸੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਛਤਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਛਤਰੀ, ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਤੇ, ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਘੜੇ ਜਾਂ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਹੱਸਦੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਅੱਗੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਸੁਯਸ਼ਾ, ਪਾਸੇ ਪਾਸੇ, ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਖੇਡ ਨਾਲ, ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਰਤਨ-ਸੈਂਡਲਾਂ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਇੱਕ ਹੋਰ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਚਮਕਦਾ ਆਇਨਾ ਉਠਾ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਹੇਲੀ ਹਥ ਵਿੱਚ ਪੱਖਾ, ਦੂਜੀ ਬੀੜੀ ਦੀ ਡੱਬੀ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀ ਕੁੜੀ, ਖੇਡਣ ਵਾਲਾ ਸੁਹਾਵਣਾ ਕਪੜਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਲਿਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਦੂਜੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਗਹਣਿਆਂ ਵਾਲਾ ਡੱਬਾ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਈ।