ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ; ਪਿਤਰ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਤਰ ਹੀ ਰੁੱਤ ਹਨ; ਰੁੱਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਚਲਦਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ—ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ 'ਰੁੱਤ-ਸੰਬੰਧੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਇਥੇ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਆਗਨਿਸ਼ਵਾਤਤ ਅਤੇ ਬਰਹਿਸ਼ਦ। ਜੋ ਯਜਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ, ਸਵਧਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ—ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਧਰਣੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਿਆ। ਮੇਨਾ ਆਗਨਿਸ਼ਵਾਤਤਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਧਰਣੀ ਬਰਹਿਸ਼ਦਾਂ ਦੀ। ਮੇਨਾ, ਜੋ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਨੇ ਮੈਨਾਕਾ, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲੀ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਨੇ ਮੰਦਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਲ੍ਹ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਵਟ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰਾ, ਮੇਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਤੀਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਲਾ, ਨਿਯਤੀ ਅਤੇ ਤੇਸਰੀ ਆਯਤੀ। ਆਯਤੀ ਅਤੇ ਨਿਯਤੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ, ਵੇਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ ਧੀ ਸਵਰਨਾ, 'ਸਮੁੰਦਰੀ', ਜਨਮ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਸਾਮੁੰਦਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਲਈ ਦਸ ਪੁੱਤ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਨੁਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਕਸ਼ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਪੁੱਤ ਬਣਿਆ, ਮਨੂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ। ਹੇ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਿਆਂ—ਧਰਮ ਆਦਿ—ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਖੇਪ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਵਿਆ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ—ਸੂਰਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਦਵੰਸ਼—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ, ਅੰਬਰਿਸ਼, ਯਯਾਤੀ, ਨਾਹੁਸ਼ ਆਦਿ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧਿ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਹੋਰ ਵੀ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ? ਫਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕਰਨਾ ਸਤਕਾਰੀ ਲੋਕ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ, ਰਚਨਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਰਣਨ ਇੱਥੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਸਮੇਤ। ਹੁਣ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਡਾਕਸ਼ਾਯਣੀ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਵਤ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ? ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਉਲਾਹਣਾ ਦਿੱਤਾ? ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਵ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਮਿਲੀ? ਅਤੇ, ਦਕਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਭਵ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਮਨੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਮਰੁਤ, ਜਨਮਿਆ? ਦੱਸੋ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਉਤਲੀ ਸੀ—ਉਸ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵੀ, ਦਿਵਿਆ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਦਕਸ਼ ਵੀ, ਅਮਰਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਹਰਾ ਅਤੇ ਧੀ ਸਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਆਇਆ। ਪਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦਕਸ਼ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾ-ਸਭਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਹੀ ਸਮਝਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਭਟਕਿਆ ਹੋਏ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੈਰ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ, ਦਕਸ਼, ਯਜਨਾ-ਪੂਰਵਕ, ਭਵ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਧੀ ਨਾਲ ਵੀ ਵੈਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੌਂ-ਸੌਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਜਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਭਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ, ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਵਿਹਾਰਕ ਰਥ ਉਭਰਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਦਾ, ਸ਼ੁਭ ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਛਤਾਂ, ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਸੁਤ-ਸੋਨੇ ਦਾ ਸੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹੀਰੇ-ਵਾਂਗ ਬਣੀਆਂ ਸਿਰਣੀਆਂ, ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚਟਾਈਆਂ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਤਨ-ਜੜੀ ਫਰਸ਼। ਸਮਨੇ ਸੁੰਦਰ ਰਤਨ-ਜੜਾ ਸਟਾਫ, ਮਹਾਨ ਬਲਦ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਝੰਡਾ। ਰਤਨ-ਜੜੇ ਕਵਚ ਵਾਲੇ ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਟਾਫ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਉੱਚ-ਧਰਮ ਵਾਲੇ, ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਪਿਤਰਾਂ, ਵੰਸ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਦਕਸ਼-ਸਤੀ-ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਯਜਨਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਗਈ।