ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖਿਆਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵਰਣਿਆ, ਜਦਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਤੇਰਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਕਾਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯਸ਼ ਤੱਕ, ਜਨਮੇ। ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਆਦਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੀ ਗਈਆਂ। ਅਧਰਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਅਧਰਮ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਿਯਤ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤਾਮਸੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਦੱਖ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਸੀ, ਉਹ ਸਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਨਿੰਦਾ ਕਾਰਨ, ਸਤੀ ਨੇ ਦੱਖ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਭਲਾ-ਬੁਰਾ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਘਰ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ, ਜਦ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਰਚੀਆਂ। ਭਰਿਗੁ ਅਤੇ ਖਿਆਤੀ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ ਆਦਿ ਜਨਮੇ। ਭਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮਨੁ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਸੰਭੂਤੀ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੌਰਨਮਾਸਾ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੋਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਬਹੁਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸ੍ਰੁਤੀ, ਅੰਗੀਰਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਅਗ્નਿਧ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭਾ—ਅਤੇ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ, ਅਣਗਿਣਤ, ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੀਤੀ, ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯ ਦੇ ਘਰਵਾਲੀ, ਤੋਂ ਦੰਤੋਗ੍ਨਿ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਮਨੁ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਸਮੇਂ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੰਸ਼ਜ ਹੋਏ, ਜੋ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਸ਼ਮਾ ਨੇ ਪੁਲਹਾ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਕਰਦਮ, ਸੂਰੀ ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ਣੁ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ, ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ। ਕ੍ਰਤੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ੍ਨਤੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਤੁ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੁਰੋਰਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਪੰਜ ਅਤ੍ਰੇਯ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸ੍ਰੁਤੀ, ਜੋ ਸ਼ੰਖਪਾਦ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ। ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰ, ਹਵ੍ਯ, ਆਪੋਮੂਰ੍ਤਿ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਅਤੇ ਸੋਮ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਅਤ੍ਰੇਯ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ, ਮਨੁ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਰਜਾ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਰਜਸ, ਗਾਤ੍ਰ, ਉਰਧ੍ਵਬਾਹੁ, ਸਵਨਾ, ਅਨਯਾ, ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ—ਇਹ ਸੱਤ ਸਪੱਤਿ-ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਵਿਅਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ, ਅੱਗ-ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨੋਜਾਤ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਪਾਵਕ, ਪਵਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਨ; ਪਵਮਾਨ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਾਵਕ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਚਿ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੌਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵ੍ਯਵਾਹ, ਕਵ੍ਯਵਾਹ ਅਤੇ ਸਹਰਕ੍ਸ਼—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਸੁਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਉਨੰਜਾ (੪੯) ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ—ਇੱਛਾ, ਸਮਯ ਅਤੇ ਨਿਯਤ—ਸਭ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਸਭ ਵਰਤ ਧਾਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹਨ, ਸਭ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੋਈ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਅੱਗ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਛੇ ਰੁਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਰੁਤੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਤਰ ਰੁਤੂ ਹਨ—ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ; ਰੁਤੂਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਰੁਤੂਕਾਲੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਿਤਰ ਰੁਤੂ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਸੰਯਮ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਿਤਰ ਇੱਥੇ ਨਿਰਮਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਆਗ੍ਨਿਸ੍ਵਾਤ ਅਤੇ ਬਰਹਿਸ਼ਦ। ਯਜਨਾ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸ੍ਵਧਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਧਰਣੀ। ਮੇਨਾ ਆਗ੍ਨਿਸ੍ਵਾਤ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਣੀ ਬਰਹਿਸ਼ਦਾਂ ਦੀ। ਮੇਨਾ, ਜੋ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਮੈਨਾਕ, ਕ੍ਰੌੰਚ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲੀ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਮੇਰੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਨੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ, ਮੇਰੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸ੍ਰੀਕੰਠ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਤੀਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਲਾ, ਨਿਯਤੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਆਯਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।