ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਉੱਨਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਨੁ ਦੇ ਘਰ ਆਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਮਨੁ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਦੋ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ—ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਆਕੂਤੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਦਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨਾਲ ਕਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਰੁਚਿ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤ੍ਰ-ਪੁੱਤ੍ਰੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ—ਯਜ్ఞ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਚੌਵੀ (24) ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਰਾਂ ਧੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ਼ਰੱਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤਿ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਮੈਧਾ, ਕਰਿਆ, ਬੁੱਧੀ, ਲਾਜਾ, ਵਪੁ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ। ਧਰਮ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ, ਧਰਮ ਜੀ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਬਾਕੀ ਗਿਆਰਾਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਖ੍ਯਾਤੀ, ਸਤ੍ਯਰਥਾ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ੍ਸ਼ਮਾ, ਸੰਨਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਊਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਆਹ ਕੇ ਲਿਆ। ਖ੍ਯਾਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸ਼ਰਵ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗੀਰਸ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲੱਸਤ੍ਯ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਪਾਵਕ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਾਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯਸ਼ ਤੱਕ ਤੇਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਧਰਮ ਦੇ ਘਰੋਂ ਸ਼ਰੱਧਾ ਆਦਿ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਦ ਕਿ ਅਧਰਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਦੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਨਿਕ੍ਰਿਤਿ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਵਿਅਵਸਥਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਮਸੀਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ, ਪਰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸੀ, ਉਹ ਸਤੀ ਕਹਾਈ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਉਪਾਲੰਭ ਕਰਕੇ, ਸਤੀ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਅਤੇ ਮੇਨਾ ਦੇ ਘਰ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜੰਮੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਖ੍ਯਾਤੀ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਹੈ। ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ—ਇਹ ਦੋ ਦੇਵਤਾ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਚਕ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਹੋਏ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਸੰਭੂਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੌਰਨਮਾਸਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਚਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧੀਆਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਅੰਗੀਰਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਅਗ્નਿਧ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰੀਤੀ, ਜੋ ਪੁਲੱਸਤ੍ਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੰਤੋਗ੍ਨੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਾ ਨਾਮਕ ਸੀ, ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਪੌਲੱਸਤ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ੍ਸ਼ਮਾ ਨੇ ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਕਰਦਮ, ਸੂਰੀ ਅਤੇ ਸਹਿਸ਼ਣੁ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਏ। ਕ੍ਰਤੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੰਨਤੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਕ੍ਰਤੁ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਲਖਿਲਯ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ, ਅਨੁਰੋਰਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਅਤ੍ਰੇਯ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼ੰਖਪਾਦਾ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੀ। ਪੰਜ ਅਤ੍ਰੇਯਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰ, ਹਵ੍ਯ, ਆਪੋਮੂਰਤੀ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਅਤੇ ਸੋਮ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ, ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਏ। ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਪੁੰਡਰੀਕਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ—ਰਜਸ, ਗਾਤ੍ਰ, ਊਰਧ੍ਵਬਾਹੁ, ਸਵਨਾ, ਅਨਯ, ਸੁਤਪਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ—ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ ਚਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਅੱਗ-ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਪਾਵਕ, ਪਵਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਚਿ। ਪਵਮਾਨ ਨੂੰ ਮਥਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਵਕ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਚਿ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸੌਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਵ੍ਯਵਾਹ, ਕਵ੍ਯਵਾਹ ਅਤੇ ਸਹਰਕ੍ਸ਼—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਸੁਰਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਨਚਾਸ (49) ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ—ਕਾਮ, ਸਮਯ ਅਤੇ ਨਿੱਤ। ਇਹ ਸਭ ਤਪਸਵੀ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।