ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭ੍ਰੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ ਹੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਰਚੀ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਪਤੀ, ਮਹਾਦੇਵ ਹਰਾ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪ ਨਾਲ ਕਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ।” ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਗਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਵਿਤੀਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਚਲ ਪਈ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਭਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਖ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅੱਧਾ ਪੁਰਖ ਤੇ ਅੱਧੀ ਨਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਰੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜਨਮੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀਰਾਜ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੱਧਾ ਪੁਰਖ ਸੀ; ਉਹੀ ਆਦਿ ਮਨੁ, ਸਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪस्या ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਨੁ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀ। ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਆਕੂਤੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ। ਸਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦਕਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਜਨਮਿਆ—ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਕਸ਼ ਨੇ ਚੌਵੀ ਕੁੜੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੇਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ—श्रद्धा, लक्ष्मी, धृति, पुष्टि, तुष्टि, मेधा, क्रिया, बुद्धि, लज्जा, वपु, शांति, सिद्धि, और कीर्ति—ਸਭ ਧਰਮ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਾਕੀ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਇਹ ਹਨ: ਖ੍ਯਾਤੀ, ਸਤ੍ਯਰਥਾ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ੍ਸ਼ਮਾ, ਸਨ੍ਨਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਊਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਿਆਹਿਆ—ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸ਼ਰਵ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਪਾਵਕ ਅਤੇ ਪਿਤਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਕਾਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਯਸ਼ ਤੱਕ, ਤੇਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਸਨ; ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਤੋਂ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਿਕ੍ਰਿਤਿ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅਨੈਤਿਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀਹੀਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਾਮਸੀਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸੀ, ਉਹ ਸਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਕਸ਼, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਸਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਖ੍ਯਾਤੀ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਦੋ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤ੍ਰ ਆਦਿ ਜਨਮੇ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਸਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਸੰਭੂਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੌਰਨਮਾਸਾ ਜਨਮਾ। ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜਨਮਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਅੰਗਿਰਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਅਗਨਿਧ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਭ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤ੍ਰ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਏ। ਪ੍ਰੀਤੀ, ਜੋ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੰਤੋਗ੍ਨਿ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ 'ਯੋਗ' ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਪੌਲਸਤ੍ਯਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਖ੍ਸ਼ਮਾ ਨੇ ਪੁਲਹ ਦੇ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਏ—ਕਰਦਮ, ਸੂਰੀ ਅਤੇ ਸਹਿ਷ਣੁ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਚਲੀਆਂ। ਕ੍ਰਤੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ੍ਨਤੀ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ, ਅਨੁਰੋਰਾ ਤੋਂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਅਨਸੂਯਾ, ਜੋ ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਅਤ੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਸ਼ੰਖਪਾਦਾ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਈ। ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰ, ਹਵ੍ਯ, ਆਪੋਮੂਰ੍ਤਿ, ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਅਤੇ ਸੋਮ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤ੍ਰੇਯ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਅਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤ੍ਰ, ਸਵਯੰਭੂਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ। ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਪੁੰਡਰੀਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।