ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਬੜੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਕ, ਸਬ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਸਤੀ-ਨਾਸਤੀ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ—ਉਸ ਦੀ ਜੋਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਹ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰਮ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਪਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਰਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ। ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ, ਵਰਾਂ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਚਲਦੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲਦੀਆਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਖ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਧੀ ਬਣੋ।" ਇਉਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਰਚੀ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹਰਾ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੰਸਦਿਆਂ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ।” ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਲਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੱਖਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭੋਗ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ-ਕਥਾ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸੰਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅੱਧ-ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਅੱਧ-ਪੁਰਖ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨਾਰੀ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਰਾਜ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਅੱਧ-ਪੁਰਖ ਬਣਿਆ। ਉਹੀ ਆਦਿ ਮਨੁ, ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ, ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਮਨੁ ਦੀ ਅਰਧਾਂਗੀਨੀ ਬਣੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ—ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਆਕੂਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਸੀ। ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਦੱਖਸ਼ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ, ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਜੋੜਾ—ਯਜ੍ਨ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੱਖਸ਼ ਨੇ ਚੌਵੀ ਕਨਿਆਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੈਰਾਂ—ਸ਼ਰੱਧਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਸ਼ਟੀ, ਤੁਸ਼ਟੀ, ਮੈਧਾ, ਕਰਿਆ, ਬੁੱਧੀ, ਲਾਜਾ, ਵਪੁ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ—ਹਨ। ਧਰਮ ਨੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਦੱਖਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਬਾਕੀ ਗਿਆਰਾਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਖਿਆਤੀ, ਸਤਿਆਰਥਾ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ਼ਮਾ, ਸਨਨਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਉਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸ਼ਰਵਾ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗਿਰਸ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸ੍ਤਯ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਪਾਵਕ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖਿਆਤੀ ਆਦਿ ਧੀਆਂ ਵਿਆਹ ਲਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਾਮ ਤੋਂ ਯਸ਼ ਤੱਕ ਤੇਰਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਧਰਮ ਤੋਂ ਸ਼ਰੱਧਾ ਆਦਿ ਮੰਗਲਮਈ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਅਧਰਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੁਖ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਨਿਕ੍ਰਿਤੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਅਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ-ਵੰਸ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਤਾਮਸੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣੀ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਦੱਖਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਸ਼ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੱਖਸ਼, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਕुटੰਬੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੇਨਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ, ਜੋ ਸਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਰਧਾਂਗੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਰਚੇ ਗਏ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਖਿਆਤੀ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹੈ। ਧਾਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਦੋ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤੇ ਆਦਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੰਸ਼ਜ ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਸੰਭੂਤੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੌਰਨਮਾਸਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇਹ ਪਾਵਨ ਕਥਾ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।