ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਰਲ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚਤਾ ਤੇ ਮਧੁਰਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬੱਚੇ, ਬੱਚੇ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਿਤਾ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹਰ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਜੋ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਅਵਸ਼੍ਯ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਭਵ ਦੀ ਆਦਿ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਦੈਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਭਵਾਨੀ, ਭਵ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਇੰਨੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੋਲ ਉਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਅਪਕ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਜਨਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਗਮ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਰਗੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੂਖਮ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਅਤੇ ਅਸਤਿਤਵ-ਅਨਸਤਿਤਵ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੇਰੀ ਸਿਰਜਣਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈਂ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ! ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਕ, ਮੈਂ ਮਨੋਂ ਹੀ ਰਚੇ, ਪਰ ਉਹ ਵਧਦੇ ਨਹੀਂ। ਉੱਚਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਤੇਰੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਤੱਕ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਨਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ। ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋੜੀ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ, ਵਰਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਮਾਇਆ ਰੂਪਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ – ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਰ। ਹੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਦੱਖ ਦਾ ਧੀ ਬਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਅਰਜ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੌਂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਦੇਵ-ਦੇਵਤਾ ਹਰਾ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ।" ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਤੁਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ-ਪੁਰਖ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਭੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁਣ ਜੋੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਣੀ ਲੱਗ ਪਈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੰਤੋਖ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਇਹ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਪੁਣਯਦਾਇਕ ਕਥਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਸੁਣਾਈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁਣਯਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸੰਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਅੱਧਾ ਨਾਰੀ ਤੇ ਅੱਧਾ ਪੁਰਖ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਜਨਮੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਰਾਜ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਅੱਧਾ ਪੁਰਖ ਬਣਿਆ; ਉਹੀ ਆਦਿ ਸਵਯੰਭੂ ਮਨੂ ਹੈ, ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਸ਼ਤਰੂਪਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧੀਆਂ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਆਕੂਤੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਹੈ। ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਨੂੰ ਦੱਖਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਕੂਤੀ ਨੂੰ ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਆਕੂਤੀ ਤੋਂ, ਰੁਚਿ ਨੂੰ ਮਨੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਜੋੜਾ ਜਨਮਿਆ—ਯਜ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੱਖਸ਼, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਨੇ ਚੌਵੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। श्रद्धਾ (ਸ਼ਰੱਧਾ), लक्ष्मी (ਲਕਸ਼ਮੀ), धृति (ਧ੍ਰਿਤੀ), पुष्टि (ਪੁਸ਼ਟੀ), तुष्टि (ਤੁਸ਼ਟੀ), मेधा (ਮੇਧਾ), क्रिया (ਕ੍ਰਿਆ), बुद्धि (ਬੁੱਧੀ), लज्जा (ਲੱਜਾ), वपु (ਵਪੁ), शांति (ਸ਼ਾਂਤੀ), सिद्धि (ਸਿੱਧੀ), और कीर्ति (ਕੀਰਤੀ)—ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਹਨ। ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਸਤੇ, ਧਰਮ ਨੇ ਦੱਖਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ; ਬਾਕੀ ਗਿਆਰਾਂ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਬਚ ਗਈਆਂ। ਖਿਆਤੀ, ਸਤਿਆਰਥਾ, ਸੰਭੂਤੀ, ਸ੍ਮ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਖ਼ਮਾ, ਸਨ੍ਨਤੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਊਰਜਾ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ—ਇਹ ਹਨ। ਭ੍ਰਿਗੂ, ਸ਼ਰਵਾ, ਮਰੀਚੀ, ਅੰਗੀਰਸ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਸਤਿਆ, ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਪਾਵਕ, ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ।