ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਗਵਾਨ ਵਿ਷ਣੂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰਚਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਕਰਤਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਵਿ਷ਣੂ ਦੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸਨ, ਅੰਦਰੋਂ ਜਲਨ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹ ਹੱਸ ਪਏ ਅਤੇ ਵਿ਷ਣੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜਾ ਵਿ਷ਣੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਰਮਪਿਤਾ ਦੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਤੇ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਵੀ ਹੁਣ ਤਪ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾ ਹਨ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਾਂਗੇ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਿ਷ਣੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ! ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ! ਵਿ਷ਣੂ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਵਿ਷ਣੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ ਈਰਖਾ ਨਾਲ ਝਿੜਕਿਆ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਸਵਭਾਵਿਕਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵ! ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਉ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦਇਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ "ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ" ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੁਰੰਤ ਵਿ਷ਣੂ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਵਿ਷ਣੂ, ਜੋ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿ਷ਣੂ ਜੀ ਅਨੰਤ ਸ਼ੈਸ਼ਨਾਗ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਤੇ, ਕੰਵਲ-ਨੈਤਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਸਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਹਥ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ, ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਚੰਨਣ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਮੀਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੂਰਨ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੰਵਲ-ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਉਹ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਰੂਪ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ, ਸਤ੍ਵ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਵਿ਷ਣੂ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਿਗਲ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਲੀਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿ਷ਣੂ ਜੀ ਜਾਗੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿ਷ਣੂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਵਿਚੋਂ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ, ਵਿ਷ਣੂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੁੱਲ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਆ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਖੜੇ ਸਨ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡਰ ਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਰਕੇ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਭਗਵਾਨ ਭਵ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਵਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰ ਇਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਡ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਧਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਚਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮਹੇਸ਼, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਤੇ ਸਦਾ ਉਹੀ ਲੱਛਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਨਾਮੀ, ਰੂਪ ਰਹਿਤ, ਪਰ ਰੂਪਧਾਰੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧ-ਚੰਦ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਕੜੇ, ਤੇ ਮੂੰਜ ਦੀ ਕਮਰਬੰਦ ਪਾਈ ਹੋਈ। ਉਹ ਜਲੰਧਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਖੱਪਰੀਆਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਕੇਸ ਪੀਲੇ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਧ ਗਿੱਲੇ। ਉਹ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੇ, ਟੁੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ ਦਬੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੰਨ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗੋਲ ਕੁੰਡਲ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡੇ ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਬਾਦਲ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਮਹਾ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲਦੇ, ਤੇ ਅਤੁੱਟ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇ, ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚਨਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਨੀਲੇ-ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨੋ-ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵ ਰਚ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਨਿਡਰ, ਨੀਲੇ-ਗਲੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਤੀਖੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਜੀਵ ਬਣਾਏ। ਇਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਚੌਦਾਂ ਭੂਵਨ ਭਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁਦ੍ਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ! ਹੋਰ ਜੀਵ ਰਚੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਜੀਵ ਮੌਤ ਵਾਲੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿ਷ਣੂ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ—all ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਾ ਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਅਮੂਲਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।