ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਸਦਾ ਹੀ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਸ਼ੰਭੂ, ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਨਮ ਕਥਾ ਅਗੋਚਰ ਹੈ? ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਆਪਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਰਚੇ ਗਏ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਗੁਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ? ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ; ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਸਚਾਈ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਕਰਤਬ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਵੱਲੋਂ ਠੀਕ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ-ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਤੇ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ-ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪਿਤਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤਿੰਨੋ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ: ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਨਾ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼। ਪਰ, ਆਪਸੀ ਹੋੜ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਦੂਜੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ (ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ) ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਮੁੜ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਤੇ ਮੁੜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਚਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਰਚਨਾ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮਹਾਂ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਥਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਆਪਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਅਦਭੁੱਤ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਪੁੰਨ-ਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਮੇਘਵਾਹਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਝਲਿਆ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ— ਉਹ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿਤੀ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਿਵ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਰਚਿਆ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ (ਪਿਤਾ-ਜੀ) ਉਸ ਤੋਂ ਰਚੇ ਗਏ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਇਰਖਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹੱਸਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: "ਜਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹੈ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾ ਰਚਿਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਰਚਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਅਰਜ਼ੀ ਰੱਖੀ, ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੁਹਾਡੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਰਚੀ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇਰਖਾ ਕਰਕੇ ਤਨਾਦਿਆ, ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਮੂਲ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਦਿਤੀ ਸੀ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਓ।" ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦਇਆ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ੁਕ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚਲੇ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਨਸ-ਰਚਿਤ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਅਨੰਤ ਸੱਪ ਦੇ ਵਿਛੌਣ ਉੱਤੇ ਲਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਮਲ-ਨੈਤਰ, ਚਾਰ-ਭੁਜਾ, ਉੱਚੀ ਦੇਹ, ਹਰ ਗਹਣੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ, ਚੰਨ-ਦੇ-ਗੋਲ ਵਾਂਗ ਚਿਹਰਾ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਪ੍ਰਭੂ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਰਮ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ, ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਲਟਿਆ ਹੋਇਆ। ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਜਸ ਵਿਚ, ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ; ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਤਮਤਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਗਲਿਆ ਸੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਚੌੜੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਗਿਆ, ਪਿਤਾ-ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਮੱਸਕਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਰਚਿਆ, ਆਪਣੇ ਭ੍ਰੂ-ਮੱਧ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਪਲ, ਪਵਿੱਤਰ, ਚੰਦ੍ਰ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਪਰਮ-ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਤਿੰਨੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ, ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਹੋੜ, ਤਪੱਸਿਆ, ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਅਦਭੁੱਤ ਕਥਾ ਹੈ।