ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਚਾਰ ਵੰਡਾਂ—ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਕਟੀ ਤੋਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨੀਵਲੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਪਜਾਇਆ। ਜਦ hunger ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਲ ਤੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਨਮੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਤਮਸ ਅਤੇ ਰਜਸ ਗੁਣ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਾਵਰ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਉਪਜੇ। ਆਪਣੇ ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਪੰਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਸ਼ਰਭ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ ਅਤੇ ਹਰਣ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਕੁੰਦ ਜੰਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆਤ੍ਰੀ, ਰਿਕ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਮ ਅਤੇ ਰਥੰਤਰੀ ਵੀ ਉਪਜੇ। ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜਨਾ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਛੰਦ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤੋਮ ਉਪਜਿਆ। ਫਿਰ ਉਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ, ਉਕਥ, ਸਾਮ ਗੀਤ, ਜਗਤੀ ਛੰਦ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਤੋਮ ਵੀ ਨਿਕਲੇ। ਪੱਛਮੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਵੈਰੂਪਯ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਇੱਕੀ-ਵੀਂ ਅਥਰਵਾ ਅਤੇ ਆਪਤੋర్యਾਮ ਯਜਨਾ ਉਪਜੀ। ਉੱਤਰੀ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅਨੁਸ਼ਟੁਭ ਅਤੇ ਵੈਰਾਜਾ ਛੰਦ ਜਨਮੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਯਕਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮਨੁੱਖ, ਕਿੰਨਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਸੱਪ—all ਉਪਜੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਵਿਨਾਸੀ, ਅਚਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ "ਸਥਾਣੂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਇਹੀ ਕਰਮ, ਚਾਹੇ ਹਿੰਸਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਹਿੰਸਕ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ, ਸੱਚ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਜੀਵ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮਹੱਤਤੱਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਰਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਨਾਮ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੀਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਰ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ, ਮਹੱਤਤੱਤ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੱਕ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਮਈ, ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਭੂਮੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵਨ ਵਿਚ, ਅਪਰਗਟ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ। ਬੁੱਧੀ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਡਾਲ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅੰਦਰਲੇ ਰਸਤੇ, ਮਹੱਤਤੱਤ ਦਾ ਮਾਪ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ, ਆਦਿ-ਅਨਾਦਿ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਿਰ ਆਕਾਸ਼, ਨਾਭੀ ਆਕਾਸ਼, ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਕੰਨ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਹਨ; ਇਹ ਅਕਲਪਨੀਆ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਜੰਘਾ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਜੰਮੇ; ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁਛਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਵ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹੋਈ ਰਚਨਾ ਵਰਣੀ; ਪਰ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਹਰ, ਕਾਲ-ਸਰੂਪ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਟਾਂ ਹਨ, ਕਾਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ — ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਵੀ ਡਰ ਕਰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਉਪਜਾਇਆ, ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ੰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪਰਗਟ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਪਰਸਪਰ ਉਪਜੇ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ। ਫਿਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਗੁਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਹਰ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਅਸੀਂ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਹਿਮਾ-ਮਈ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।" ਉੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜੇ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਵਾਪਸ-ਵਾਪਸ ਪਰਸਪਰ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਅਤੇ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪਰਮ-ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭੁ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹਨ।