ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਹਨੇਰਾ, ਮੋਹ, ਮਹਾ ਮੋਹ, ਤਾਂਮਿਸ੍ਰਾ ਤੇ ਅੰਧਾ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਕਿਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਅਨਭਾਵੀ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਨੇ ਢੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੁੱਖ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਉਪਜੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਸੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ-ਸਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ, ਜੋ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਫਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਵਾਰ ਉਪਰ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲੀ, ਦਿਵਿਆ ਰਚਨਾ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਾਧੂ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ, ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਉਪਜੀ; ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਬਰ ਦੁਖ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਵਾਧੂ ਰਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੰਜਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਤਾ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਗੈਰ-ਮਲਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਵੰਡਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਚਰਨ-ਰਹਿਤ ਹਨ; ਮਹਾਨ ਤੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੀਜੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀ ਰਚਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਉਪਜੀ; ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜੈਵ ਰਚਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਸੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਹੈ; ਉਪਰ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਛੇਵੀਂ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਸੱਤਵੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਹੈ; ਅਠਵੀਂ ਕਿਰਪਾ ਦੀ, ਅਤੇ ਨੌਵੀਂ ਬਾਲਕ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਪਜਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵ—Sananda, Sanaka, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ Sanātana—ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ Ṛbhu ਅਤੇ Sanatkumāra ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਗ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; Sanaka ਆਦਿ ਜੀਵ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਕਰੀ; ਪਰ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੁਝ ਉਪਜਿਆ ਨਹੀਂ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਖ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਉਪਜਿਆ; ਉਸ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਤੋਂ, ਪ੍ਰੇਤ ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ; ਆਪਣੇ ਅੰਸੂਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਰੰਝ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਆ ਗਈ; ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਗੁਆ ਬੈਠੇ। ਫਿਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾ ਅਤੇ ਇਕ ਗੁਣਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦਸ ਗੁਣਾ ਤੇ ਇਕ ਗੁਣਾ ਬਣੇ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ, ਬਿਨਾਂ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਯਤਨ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਰੋਏ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਤੇ ਭੱਜਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਰੁਦ੍ਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ; ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਯਾਲੁ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਉੱਚਤਮ ਬਚਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਡਰੋ ਨਾ, ਡਰੋ ਨਾ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, Virincha, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੁੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ—ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਠੋ, ਧਰਮਵਾਨ!" ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹਰਾ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ। ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੜ ਆਉਣ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਰਵ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਰਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਖੜਾ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਰਮ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਕਹਿ ਉਠੇ: "ਮੈਨੂੰ ਸਰਵ-ਆਤਮਾ ਜਾਣ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਏ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਭਾਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾਗੋ; ਤੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੱਠ-ਪਦੀਆਂ ਦੇ ਸਤਕਾਰੀ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ: "ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਧਨਵੰਤ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਭਵਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਾਣੀ ਤੇ ਰਸ ਹੈ; ਸ਼ਰਵਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਨੰਦੀ ਤੇ ਸੁਰਭੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।