ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਸਮਾਨੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਏ ਹੋਣ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਤਿ ਵਿਸਾਲ ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੂਰ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ-ਧਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਉਪਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਨਾਚਿਆ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ। ਵੱਡੇ ਸੂਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜਗਮਗਾਤੀਆਂ ਜੁਨਬੀਆਂ (ਅੱਗ ਦੇ ਕੀੜੇ) ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਆ ਕੇ, ਮਹਾਬਲੀ ਸੂਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਭੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ, ਮਹਾਂ ਜਲ-ਪਲਾਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਉਪਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੋਹ (ਭ੍ਰਮ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਹਨੇਰਾ, ਮੋਹ, ਮਹਾਂ ਮੋਹ, ਤਾਮਿਸ੍ਰਾ, ਅੰਧਾ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਅਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਂ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਰਚਨਾ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ, ਜਦ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਹੋਵੇ। ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਕੋਈ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਅਡੋਲ ਤੇ ਸੁੰਨ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਢਕ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਮੁੱਖ ਰੁੱਖ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਨਿਸ਼ਫਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ... ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਧਾਰ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਢਕੀ ਹੋਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਸ਼ੂ-ਸਭਾ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਏ। ਇਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ, ਉਪਰ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਵ-ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵੱਧ ਹਨ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਢਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ, ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਅਤਿ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਨ; ਪੰਜਵੀਂ ਰਚਨਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਲਟ-ਚਲਣ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਅਸੰਗੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਂਝ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਮਹਾ ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਤੱਤ-ਰਚਨਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੀਜੀ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਇੰਦ੍ਰੀ-ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਰਹਿਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਚੌਥੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਪੰਜਵੀਂ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ-ਸਭਾ ਲਈ; ਉਪਰ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਛੇਵੀਂ, ਦੇਵ-ਰਚਨਾ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਸੱਤਵੀਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਹੈ; ਅਠਵੀਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੀ, ਅਤੇ ਨੌਵੀਂ ਬਾਲ-ਰਚਨਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਕ ਹਨ, ਬੁੱਧੀ ਰਹਿਤ; ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 'ਵਿਕਾਰਿਤ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਜੀਵ ਰਚੇ: ਸਨੰਦ, ਸਨਕ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨਾਤਨ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਵੀ ਰਚੇ; ਇਹ ਸਭ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਲਗੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਜਦ ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਚਨਾ ਵੱਲ ਉਨਮੁਖ ਨਾ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਚਤ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੁਝ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੁਖ ਤੋਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ; ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਤੋਂ, ਪ੍ਰੇਤ ਨਾਮਕ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਇਹ ਜੀਵ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੂਰਛਾ ਆਈ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਵਿਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਗਵਾ ਬੈਠਾ। ਫਿਰ, ਜੀਵ-ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਦਭੁਤ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਣ ਲਈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਦਸ-ਗੁਣ ਅਤੇ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਹੋ, ਪਿਆਰੇ ਜੀਵੋ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ; ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਲਈ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਚਲਾਵਟ ਲਈ, ਅਥਕ ਯਤਨ ਕਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਰੋਏ ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੌੜ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਤੇ ਦੌੜਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਰੁਦ੍ਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਗਏ; ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਇਆਲੁ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਤਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਤਪ ਅਤੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।