ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਕਰਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਗਤ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸਰਬ-ਸੁਤੰਤਰ, ਸਰਬ-ਸਮਰਥ, ਸਰਬ-ਜਾਣੂ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਜੋ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਕਰਮ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ। ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਦੀ ਚਲਾਚਲ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਦਾ-ਸੱਚੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਗਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਂ-ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੋ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਰਮ ਆਯੁ ਹੈ, ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਆਯੁ ਦਾ ਅੱਧਾ 'ਪਰਾਰਧ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਪਰਾਰਧ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਪਰਗਟ ਸਵੈ-ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਪਰਗਟ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਤਮਸ (ਅੰਧਕਾਰ) ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਗੁਣ—ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਣ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਅੰਧਕਾਰ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ, ਹਵਾ-ਰਹਿਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ ਮੁੜ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਲਯ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਰਵਥਾ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦੇ ਗਿਆਨੀ 'ਮਾਰਗਪਤੀ' ਅਤੇ 'ਆਤਮਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਅਪਰਗਟ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਸਮੇਤ, ਲੜੀਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂਤਰਣਾਂ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ (ਜੋ 'ਪਿਤਾਮਹ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜੰਮੇ, ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਦਵਿਤੀਯ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿਕ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਯ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਕੰਮ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪਣੀ ਸਰਵ-ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਸਮੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦੇ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਭਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਯ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕਦੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਕਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ। ਜੋ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਿਸਾਚ ਜਾਂ ਭੂਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਖੰਡ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੁਰੁਸ਼, ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।