ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਪ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਸੀ। ਇਹ ਵੈਦਾਂਤ ਦਾ ਪਰਮ ਰਹੱਸ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਤੁੱਟ ਗਿਆਨ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਮੰਦ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਅਯੋਗ ਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਲਈ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਥਕ ਅਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਇਹ ਸਾਰ ਸੁਣੋ: ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚਕਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਲੈ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਚਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਅਸੁਰ, ਜੋ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਿਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਂ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ—ਕਾਠਾ, ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਆਦਿ—ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ, ਚਮਕਦਾਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਮਾਂ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਹ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਆਗਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਹਰ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਅਚਲ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਤੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਇਹ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਮਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਸਮੇਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਬਲਕਿ, ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਉਪਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਕੋਈ ਜੀਵ繁, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਆਚਰਣ, ਬਲ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਸੁਖਦਾਈ ਜਾਂ ਦੁਖਦਾਈ, ਉਮੀਦ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਅਣਉਮੀਦਤ ਘਟਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਖ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਜੋਬੀ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਦੂਜੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਸਮਾਂ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼, ਨਾ ਆਚਰਣ, ਨਾ ਬਲ, ਨਾ ਹੁਨਰ—ਕੋਈ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੇ, ਦਾਨੀ, ਸੰਗੀਤ-ਗੀਤ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਰੀਬ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸਮਾਂ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ, ਜਦੋਂ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੀ ਨਤੀਜੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਮਰਦਾ, ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ; ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਸੁਖੀ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ—ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਅਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਠੰਡੀ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਗਰਮੀ ਘਟਦੀ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਫਸਲਾਂ ਸਦਾ ਉਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਫਸਲਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਮੇਂ ਨਾਲ, ਜੀਵ-ਜਗਤ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਵਜੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਬੰਨ੍ਹ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ; ਜੋ ਨਾ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਨਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ—ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਅਜੋਬੀਆਂ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਹਨ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੰਤਮ ਸੀਮਾ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕਾਈ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਝਪਕਣ ਦੀ ਮਿਆਦ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੀਮਾ, ਜੋ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੰਦਰਾਂ ਨਿਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਤੀਹ ਕਾਠਾ ਇੱਕ ਕਲਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੀਹ ਕਲਾ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਜੋ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੀਹ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਾਵਸ ਅਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਅਯਨ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਦੋ ਅਯਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਦੱਖਣੀ ਅਯਨ ਰਾਤ ਹੈ, ਉੱਤਰ ਅਯਨ ਦਿਨ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਮਹੀਨਾ ਤੀਹ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਬਾਰਾਂ ਅਜੇਹੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੁਣਾਤਮਕਤਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਰਮਤਾ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।