ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚਾਹੇ ਅੱਠ, ਤਿੰਨ, ਦੋ ਜਾਂ ਇਕ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਆਪ ਦੀਆਂ ਗੁਣਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਸ ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਕਰਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਕ ਕਰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਾ ਚੱਕਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਭੋਗੀ ਅਤੇ ਭੋਗ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਰਵੋਚ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਅਸੀਂ ਉਸਦੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਂ ਆਦਿਕ ਵਲੋਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਭੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ; ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਰਮ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਜਗਤ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ; ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮਾਯਾ, ਨਾ ਮਲ। ਉਹ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦਾ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਾਕਸ਼ੀ, ਚੇਤਨਾ, ਨਿਰਗੁਣ, ਇਕੋ ਇਕ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਚੇਤਨਾਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾਵਾਨ; ਆਪ ਚਾਹ ਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਹੀ ਜਨਮਿਆ, ਮੂਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਆਦਿ, ਖੇਤ੍ਰਜ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ—ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਿਰਫਲ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ, ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪੂਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਇੰਧਣ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਐਸਾ ਹੀ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਚੌਣੇ ਹੋਏ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਰਾਜ਼, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਤੁਲ ਗਿਆਨ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਨਾ ਮਾੜੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਯੋਗ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਲਈ, ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਭਾਵ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਮਤਲਬ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਸੁਣ: ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਰਚਨਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਵਾਗਮਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਚਨਾ ਤੇ ਲੀਲਾ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਚੱਕਰ ਚੱਕਰੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰਿ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ ਤੇ ਦੈਤ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਕਤ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਇਸਦਾ ਰਾਜ ਹੈ? ਤੇ ਕੌਣ ਇਸਦੇ ਵੱਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ? ਇਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਕਾਸ਼ਠਾ, ਨਿਮੇਸ਼ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਨਾਲ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਹ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਵੀ, ਜੋ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਚਿੰਗਾਰੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਅਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਕੌਣ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕੰਢੇ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਉਲਟ, ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੈਦ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਰਸਾਯਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਅਤਿ-ਅਤੀਤ ਹੈ। ਕੋਈ ਜੀਵ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਸਮਪੰਨਤਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਚਰਿੱਤਰ, ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ, ਪਰ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।