ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ, ਯਜਨਾ, ਰੁੱਤਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਇਆ ਕੁਦਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਮਾਇਆ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮਹਾਂਦੇਵ ਆਪ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅੰਬ ਵਿਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਉਹ ਅਤੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਾਖਾ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਫਾਹੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋ ਕੇ, ਘੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਵਾਂਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਗਵਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਦਿਨ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ—ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਬਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਦਿ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤੇ, ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਉਹਦਾ ਕੋਈ ਤੁਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਨਿਡਰ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਨਮਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਅਨੰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਉਥੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਤੇ। ਅਗਿਆਨ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਅਮਰਤਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹੈ। ਉਹ, ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਅਨੇਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਆਪ ਇੱਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ—ਉੱਤੇ, ਹੇਠਾਂ, ਵਿਚਕਾਰ—ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਉਹ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਭੋਗੀ ਤੇ ਭੋਗ ਵਿਚ, ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਪਕੜਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਵਾਸਨਾ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ-ਹੋਣ ਦੋਵੇਂ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਭੁਲੇ-ਭਟਕੇ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਨੂੰ; ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਹਸਤੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਰੂਪਾਂਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਤੱਤ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਅੱਠ, ਤਿੰਨ, ਦੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਰਾਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀਆਂ ਗੁਣਤਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਸੀ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਕਰਮ ਕੁਦਰਤ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਕਰਮ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਰਮ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਭੋਗੀ ਤੇ ਭੋਗ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਚਨਾ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ-ਹੋਣ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਂ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਭੋਗ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਪਾਪ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਾਲਕਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜਾ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਾਰਨ; ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ: ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਕਰਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਭ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਰਚਨਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਹੀ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਲ ਜਾਂ ਮਾਇਆ, ਹਨ। ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਤਮਾ, ਧਰਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਾਕਸ਼ੀ, ਚੇਤਨ, ਨਿਰਗੁਣ, ਅਨੇਕ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਲਕ, ਅਨੇਕ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਆਤਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਕ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਕਾਇਮ, ਚੇਤਨ ਵਿਚ ਚੇਤਨ ਹੈ; ਆਪ ਨਿਰਵਾਸਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਨੇਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਖਿਆ ਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ, ਆਪ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਆਦਿ, ਖੇਤ੍ਰ-ਗਿਆਨੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਤੇ ਆਪ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ—ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰ ਲਈ। ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਫਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਵਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜਲੀ ਹੋਈ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਹਵਾ; ਜਦ ਲੋਕ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਢਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ, ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਸਲ ਅਨੰਦ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।