ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜਦੋਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਗਈ, ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਚਾ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿ਷ਣੁ—ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸਤੰਭ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸੀ ਲਿੰਗ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਸਤੰਭ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਲਿੰਗ ਨਿਰਾਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਰਤੀ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼, ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਿ਷ਣੁ ਜੀ, ਸੱਪ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਯੋਗਯਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਛੌਣੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, "ਤੂੰ ਇਥੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸੁੱਤਾ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਉਠ, ਪੁੱਤਰ, ਵੇਖ ਕਿ ਤੇਰਾ ਮਾਲਕ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਜੇਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਤਾਂ ਆਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ: "ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ, ਸੁਆਗਤ ਹੈ ਪੁੱਤਰ, ਆ ਬੈਠ, ਇਹ ਅਸਨ ਲੈ ਲੈ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਕਿਉਂ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਕਿਉਂ ਵਕਰੀ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ? ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ। ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਇਸ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਮੂੜ੍ਹ ਤੇ ਅਜੇਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ—"ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਵੋਚ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ"—ਅਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਅਮਰ ਨਾਇਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੰਸ ਤੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪਏ। ਇਸ ਅਚੰਭੇਜ ਜੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ 'ਚ ਆਏ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉੱਥੇ, ਗਰੁੜ ਤੇ ਸਵਾਰ ਵਿ਷ਣੁ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਤੀਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸਤਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਅਸਤਰ ਛੱਡੇ; ਇਹ ਜੰਗ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਏ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਅਸਤਰ ਚਲਾਇਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਡਰਾਉਣਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਅਸਤਰ ਹਜ਼ਾਰ ਭਿਆਨਕ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੂਫਾਨ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਜੰਗ ਆਪੋ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਾਸਕਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਵਰਗੀ ਘਟਨਾ ਹੈ।" ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸਥਿਤੀ, ਲਯ, ਤੀਕਸ਼ਣਤਾ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਪੱਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਡਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਚਲੇ। ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀਸ਼ਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ, ਆਨੰਦਤ ਅਮਰ ਲੋਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ; ਓਮਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਮਹਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ, ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਇਕ ਪੈਰ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਭਗਤੀ ਦੇ ਅਦਾਬ 'ਚ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਭਗਤਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਰੀਆਂ ਨਾਲ ਝਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਵੇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਮੀਠੇ, ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। "ਬੱਚਿਓ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ? ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੰਤਤ ਬਚਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਰਮ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੀਠੇ ਬਚਨਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਫਿਰ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ, ਹਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੌ ਅਗਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਹਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਭਦ੍ਰਾਂਬਿਕਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਪੰਜ ਮੰਡਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਓਮਕਾਰ ਰੂਪ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ; ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਟੋਲੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ।