ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਸਤਿ ਦੀ ਵਾਣੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜੋ ਵਾਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਹੜਾ ਚੈਸਬੋਰਡ 'ਤੇ ਮੋਹਰਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਯਾਦਰਚਿਤ ਮਿਲਾਪ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਲੱਕੜੀਆਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਵਿੱਛੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੱਕ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ "ਪਸ਼ੂ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਉਪਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ "ਪਸ਼ੂ" ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਖੇਡ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ—ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਜੀਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਉੱਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਹੁ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਵਾਹੁ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਮਤ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਹ 'ਪਸ਼ੂ' ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ 'ਬੰਧਨ' ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਮਾਲਕ ਕੌਣ ਹੈ?" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ: "ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਹਿਨ ਗੁਣ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਦੋਨੋਂ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੜ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਜੜ ਹੈ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਣੂ ਤੱਕ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਇੱਕ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਿਲਾ-ਜੁਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕਰਤਾ ਦਾ ਭੂਮਿਕਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਜਾਂ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਤੋਂ ਵੱਖ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਸ਼ੂ, ਬੰਧਨ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋੜਾ—ਨਾਸਵਾਨ ਤੇ ਅਨਾਸਵਾਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ—ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹਨ; ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ।" "ਭੋਗੀ, ਭੋਗ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਮਝਣੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਦਹੀ ਵਿੱਚ ਘੀ, ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸਤਿ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ।" "ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਜਾਲ ਬੁਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਮੂੰਹ, ਹਰ ਹਥ, ਹਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।" "ਉਹ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਚੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ, ਅਮਰ, ਅਟੱਲ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲਾ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।" "ਇਸ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਹਰ ਚਿਹਰਾ, ਸਿਰ, ਅਤੇ ਗਲ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ਿਵ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਉਹ ਹਥ, ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ, ਮੂੰਹ, ਅਤੇ ਕੰਨ ਹਰ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਹੈ।" "ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸੁਖਮ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ, ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ, ਅਨਾਸਵਾਨ, ਜੀਵ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" "ਜੋ ਦੁਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਰਚਨਹਾਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸਕ੍ਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਅਜਨਮਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ, ਮਹਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਅੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉੱਚੀ, ਅਦਭੁਤ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ—ਅਜਨਮਾ, ਲਾਲ, ਚਿੱਟੀ, ਕਾਲੀ; ਉਹ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ।" "ਅਜਨਮਾ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਭੋਗਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਦੂਜੀ, ਜੋ ਅਜਨਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਭੋਗਨ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ, ਦੋ ਪੰਛੀ, ਮਿਲੇ ਹੋਏ, ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਬੈਠੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਅੰਜੀਰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ, ਨਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਦਰਖ਼ਤ 'ਤੇ, ਜੀਵ ਆਤਮਾ, ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮਗਨ, ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੂਜੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉੱਚੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤਿ ਦੀ ਵਾਣੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।