ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇਕ ਵੱਡੇ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਉਥੇ ਆਉਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਮਿਲੇਗਾ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਇੰਝ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਭੇਜੇ ਗਏ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ, ਸਾਡੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਯਗ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ, ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਤਦ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਾਯੂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਾਯੂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?" ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਉੱਨੀਵਾਂ ਕਲਪ 'ਸ਼੍ਵেতਲੋਹਿਤ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਚੌਹਾਂ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ 'ਸ਼੍ਵੇਤ' ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਾਯਤਰੀ ਸਮੇਤ, ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਚੌਹਾਂ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਗਿਆਨ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਚਤਮ ਲਕੜੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" ਵਾਯੂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਆਤਮਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਬੰਧਨਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ ਸਿਰਫ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਸਲਤਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਲਤਾ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਚੇਤਨ, ਅਚੇਤਨ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਕ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਤਮਾ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਵਿਨਾਸੀ, ਨਾਸਵਾਨ ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਹ ਤਿੰਨ, ਜੋ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਵਿਨਾਸੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਨਾਸਵਾਨ ਬੰਧਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਅਵਿਨਾਸੀ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਨਾਸਵਾਨ ਕੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੀ ਹੈ?" ਵਾਯੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਾਸਵਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਆਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਕਿਵੇਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਣ ਹੈ?" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, "ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਆਦਿ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਇਹ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ।" "ਇਹ ਮਾਇਆ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਢੱਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਸ਼ਿਵਤ੍ਵ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?" "ਮਾਇਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਜੋ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਚੇਤਨ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਮਲ, ਜਨਮਜਾਤ ਅਸ਼ੁੱਧੀ, ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੀ ਮੁਲ਼ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵ ਹੈ।" "ਮਾਇਆ ਸਾਰਵਭੌਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ? ਇਹ ਢਕਾਵਟ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?" "ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਢਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਲਈ ਵੀ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਹੀ—ਕਲਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਕਲਾ ਆਦਿ ਕੀ ਹਨ? ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ?" "ਕਿਸ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਕੀ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਭੋਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੀ ਹੈ? ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?" "ਕਲਾ, ਗਿਆਨ, ਰਾਗ, ਕਾਲ ਤੇ ਨਿਯਤੀ—ਇਹ ਕਲਾ ਆਦਿ ਹਨ; ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਰੂਪ ਹੈ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਦਿ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਤ ਹੈ।" "ਅਨੁਭਵ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸਰੀਰ, ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਤਃਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਲਾ ਆਦਿ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ? ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕੌਣ ਹੈ?" "ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?" "ਗਿਆਨ ਦਿਸ਼ਾ ਤੇ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਰਾਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲ ਹੀ ਉਥੇ ਸੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਤੀ ਨਿਯਮਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਲ਼ ਤੱਤ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਜੋ ਵਿਅਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਵ੍ਯਕਤ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਮੋਹ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸਤ੍ਤਵ, ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ, ਇਹ ਗੁਣ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁੱਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ।" "ਸੁਖ ਅਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਲਟ ਰਾਜਸ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜੜਤਾ ਤੇ ਮੋਹ ਤਾਮਸ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਯੂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚਤਮ ਲਾਭ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾਈ।