ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਈ ਲੋਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਅਵਸਥਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਤਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਇੱਕ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਹੀ ਧਿਆਨ-ਭਾਵਨਾ ਕਰੋ—ਬੋਲ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਯਜਨ-ਅਗਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਸਭ ਲੋਕ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਉਸਦੇ ਭਗਤ, ਉਸ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਸਦੇ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਯਜਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵ-ਵਰਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸੇਗਾ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਰਾਨਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਲਈ। ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਓਗੇ; ਫਿਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਸ ਰਸਤੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਹੋਵੇਗੀ—ਜਗਤ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਹ ਮਨ-ਚੱਕਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਰਿਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਓਹ ਥਾਂ ਤਪस्या ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੇ ਮਨ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਰਾਜੀ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਚਲੇ ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਰਿਮ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੱਕਰ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚਿੱਟਾ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਥਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਨੇੜੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਹ ਜੰਗਲ, ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਤੇ ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੂੰ ਪੁਰੁਰਵਾਸ ਨੇ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਸ਼ ਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਭਟਕਿਆ। ਉਥੇ, ਮੋਹ-ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਯਜਨ-ਸਥਲੀ ਨੂੰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਥਿਆ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਘਾਸ ਦੀ ਤੀਖੀ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ, ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਤਮਕ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਯਜਨ-ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਥੇ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਕ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਸ਼ਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਯਜਨ-ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਉਥੇ, ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ, ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੋ ਵੇਦ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਰਕ-ਕਲਪਨਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਤਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ-ਵਾਂਗ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ, ਅੰਬਰ-ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਪੀਣਯੋਗ, ਬਹੁਤ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ, ਵਣ-ਜੰਤੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪस्या ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਉੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਜਦ ਯਜਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਵਾਯੂ ਜੀ ਆਪ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਆਤਮ-ਜਨਮ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੀ ਟੋਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਇਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਤਬ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੇ ਰਾਜ-ਸਮਰਥਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਜੋ ਤੱਤ-ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਦੋਹਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਪਰਸ਼ ਤੇ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਪਰਵਾਦਿਤ, ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਲੰਮੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਦਭੁਤ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਨੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼-ਜਨਮ ਵਾਯੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸੀਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਵੀ, ਉਥੇ ਸੀਟ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾ-ਯੋਗ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛੀ। "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ? ਕੀ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਦੈਤ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਨੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?" "ਕੀ ਕੋਈ ਬਿਪਤਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦੀ ਲੋੜ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ—ਮੰਤ੍ਰ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਪਿਤਰ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ?" "ਕੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰਸਮ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ? ਹੁਣ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਹਵਾ-ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਨੰਦਤ ਮਨ ਨਾਲ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਅੱਜ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ; ਅੱਜ, ਸਾਡੀ ਤਪस्या ਸਫਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਇਥੇ ਆਏ ਹੋ।" "ਹੁਣ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਘਟਨਾ ਸੁਣੋ: ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸਾਡਾ ਮਨ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।" "ਉਹ, ਜੋ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਹੈ, ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ: 'ਰੁਦ੍ਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਹੈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਣ ਹੈ।'" "ਉਸਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਸਿਰਫ਼ ਭਗਤ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ—ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਣ—ਦੀ ਲੰਮੇ ਯਜਨ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।