ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦੀ ਹੈ: ਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪਾਪ ਘਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਗੇ-ਆਗੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸਾਂਬ ਦੀ ਭਕਤੀ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਫਲ ਦੇ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ। ਫਲ ਦੇ ਤਿਆਗ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਰਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਸਰੇ। ਇਸ ਰਾਹ 'ਚ, ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਮਨ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲੋਂ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਅਡੋਲਤਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ ਕਰਮ ਵਿੱਚ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਯੋਗ ਦੀ ਗਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਜਨਮ ਵੇਲੇ, ਹੋਰ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ। ਕੁਝ ਪਸ਼ੂ-ਜਨਮ ਤੋਂ, ਕੁਝ ਨਰਕ ਤੋਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ; ਪੂਰਨਤਾ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਖੋਟ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ (ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਅੱਗ)। ਉਹ ਸਾਰੇ, ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਉਸਦੇ ਭਗਤ, ਉਸ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਯਜਨ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਆਪ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਗਲ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇਗਾ; ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਕਾਸੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਥੇ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਲਵੋਗੇ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੋਗੇ; ਫਿਰ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਨਾਲ, ਇੱਕੋ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਵੇਗੀ—ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਹ ਮਨ-ਚੱਕਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਮਨ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚੱਕਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੱਕਰ, ਗੋਲ ਤੇ ਚਿੱਟਾ, ਸੁੰਦਰ ਪਥਰ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਨੇੜੇ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਾਣ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਪੁਰੂਰਵਾ, ਜੋ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਤ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਠਾਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਯਜਨ-ਵੇਦੀ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਦੇ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਵੱਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ, ਦਿਵ੍ਯ ਯਜਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਦਿਕ ਵਾਦੀ ਸਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਮੱਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੂਤਾਰਕ ਸਨ। ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਫੈਦ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਅੰਬਰ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ, ਅਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਸੀ, ਪੀਣ ਨੂੰ ਸੁਆਦ, ਬਹੁਤ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ—ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਯੋਗ ਥਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਨੇ ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਵਾਯੂ ਆਪ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸਵੈਭੂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮਾਰੁਤ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਸਤ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਠ ਵਿੱਖੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ) ਅਤੇ ਆਧਿਪਤਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਥਾਮਦੇ ਹਨ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਦੁਈਤ ਨੈਸਰਗਿਕਤਾ ਵਾਲਾ, ਸਪਰਸ਼ ਤੇ ਧੁਨੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਠੇ, ਆਕਾਸ਼ ਜਨਮੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।