ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੱਤ ਲਈ ਹੀ ਦੱਸੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਰੀ, ਮੈਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ-ਅਸੁਰ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਚੀ ਤਪस्या ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਪਤਿਤ, ਮੋਹਤ, ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਭਗਤਾਂ ਲਈ, ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ—ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਪਰਮ—ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ। ਪਰ ਜੋ ਪਰਮ, ਸਦਾ, ਗਿਆਨ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਸ ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆਂ ਨੂੰ, ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ ਇਹ ਹੈ: ਭਗਤੀ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਭਗਤੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤੀ ਤੋਂ—ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ ਤੋਂ ਬੀਜ ਤੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਬ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਸਾਧਨ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਸadhna ਰਾਹੀਂ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ; ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪ ਘਟਣ ਤੇ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਾਂਬਾ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਲਈ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਕਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ—ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਲ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਅਧੀਨ। ਇੱਥੇ, ਜੋ ਮਨ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ-ਇੱਛਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੀ ਸadhna ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਅਡੋਲਤਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਰਮ ਵਿੱਚ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਕਿਰਪਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਕ੍ਰਮਬੱਧਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਜਨਮ ਸਮੇਂ; ਕੋਈ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁਢੇਪੇ ਵਿੱਚ। ਕੁਝ ਜਾਨਵਰ ਜਨਮ ਤੋਂ, ਕੋਈ ਨਰਕ ਤੋਂ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ, ਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਅਵਸਥਾ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਇਕ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਪੂਰਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਿਰਪਾ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਬੋਲ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਉਹ ਸਭ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਕੱਤਰ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਅੰਤ ਤੇ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰਸਾਂ ਚੱਲੀ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਚੇ ਭਲੇ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇਗਾ; ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚਣਾ। ਉੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਸਦਾ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦੇਣ ਲਈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਚਮਤਕਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਗੇ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ, ਇਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ—ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਚੱਕਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਰਸਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਤਪ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚੱਕਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚੱਕਰ, ਗੁਣਵੱਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕਿਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ, ਅਣਗਿਣਤ ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਪੁਰੂਰਵਾਸ, ਭਾਗ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੀ ਮੋਹਨੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਪ੍ਰਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਮੋਹ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਯਜਨਾ-ਸਥਲੀ ਨੂੰ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਥਿਆ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਨਾਂ ਦੀ ਵੱਜੀ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਉਤ ਵਾਂਗ, ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰਾਂ ਨੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ, ਦਿਵ੍ਯ ਯਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਉੱਥੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤਾਕਤ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ। ਉੱਥੇ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਰਕ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੇਦ ਮਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੂ-ਤਰਕ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।