ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਧਿਆਨਧਾਰਾ ਰਾਹੀਂ ਉਸਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਜਦੋਂ ਬੰਧਨ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਇਆ ਉਸਦੇ ਲਈ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਨਾ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ—ਉਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਦੀਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉਹੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ—ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਹੀ ਆਦਿ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ; ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਨਿਰਭਰ, ਪੂਰਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਰੂਪਤਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ, ਲਛਣ ਰਹਿਤ, ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰ ਕਮਲ ਦੇ ਰਸ ਉੱਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦਾ ਮਧੁਮੱਖੀ। ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਹੈ ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੂਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਾਨ, ਵੀਰਤਾ, ਗੰਭੀਰਤਾ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਲਣੀਯ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇਹੀ ਜਗਤ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਰਥ ਲਈ ਹੀ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਰੀ, ਮੈਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ ਵੀ, ਅੱਜ ਵੀ, ਭਾਰੀ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ, ਮੋਹਿਤਾਂ, ਦੁਸਟਾਂ ਅਤੇ ਤਿਰਸਕਾਰਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਲਈ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਉਹ ਪੂਜਣ ਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਤਾ ਹੈ—ਸਥੂਲ, ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਪਰਮ। ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਅਮਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ। ਪਰ ਜੋ ਪਰਮ, ਸਦੀਵੀ, ਗਿਆਨ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਜਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਕੇਵਲ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ—ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੂਰ ਤੇ ਅੰਕੂਰ ਤੋਂ ਬੀਜ। ਹਰ ਥਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਰਪਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਕੇਵਲ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ; ਧਰਮ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪਾਪ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਿਛੋਂ, ਸਭ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸਾਂਬ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਤਿ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਫਲ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਮਾਰਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ—ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ। ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਧਰਮ ਦੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਯ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਹੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਯੋਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਲੜੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਿੰਨੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਉਤਨੀ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਜਨਮ ਤੇ, ਕੁਝ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁੱਢਾਪੇ ਵਿੱਚ। ਕੁਝ ਪਸ਼ੂ ਜਨਮ ਤੋਂ, ਕੁਝ ਨਰਕ ਤੋਂ, ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ, ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਮੁੜ ਆ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਪੂਰਨਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰੋ—ਬੋਲੀ, ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਉਸਦੇ ਭਗਤ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਯਾਜ਼ਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਯਗ ਆਖ਼ਿਰ ਮੁਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਹੀ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਚੇ ਲਾਭ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇਗਾ; ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਅਸ਼ਚਰਜ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੋਗੇ; ਫਿਰ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਸ ਰਾਹ ਨਾਲ, ਇੱਕੋ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ—ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।