ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਚਰਚਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਖਿਰ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ? ਇਸ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, "ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਖੋਜੀ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਉਹੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਅਕਰਮ ਹਨ। ਉਹੀ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਬੀਜ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹੀ ਇਕੱਲਾ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਪਰ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਦ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ, ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਜਿਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ; ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਨ, ਨਾ ਵੱਡਾ। ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ, ਸਦੀਵੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਅਤੇ ਅਵਿਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ ਹੈ—ਇਹ ਦੋਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਹਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੰਧਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਮਾਇਆ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਚੰਦ; ਉਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਅੰਤ; ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਜ਼ਾਦ, ਪੂਰਾ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਡੋਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉੱਤਮ, ਨਿਸ਼ਾਨ-ਰਹਿਤ; ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਦਾਤਾ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ, ਪਰ ਸਭ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ; ਛੇ-ਪੱਖੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ; ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਅਨੰਤ ਕਮਲ ਦੇ ਰਸ 'ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀ। ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਇਕਠਾ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਮਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਦਿਆਲਤਾ, ਵੀਰਤਾ, ਗਹਿਰਾਈ, ਮਿੱਠਾਸ ਅਤੇ ਵਿਸਮਾਦ ਦਾ ਆਸਰਾ। ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅਤੁਲ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਵ੍ਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਤਲਬ ਲਈ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹਰੀ, ਮੈਂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ—ਅਜੇ ਵੀ, ਤੀਖੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਗਿਰੇ ਹੋਏ, ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਦੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਘਟੀਆ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਲਈ, ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਬੋਧਨਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ-ਰੂਪ—ਸਥੂਲ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਅਤੇ ਉੱਚਾ—ਸਥੂਲ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਅਮਰ ਜੀਵ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਸੁਕਸ਼ਮ ਨੂੰ ਯੋਗੀਆਂ। ਪਰ ਜੋ ਉੱਚਾ, ਸਦੀਵੀ, ਗਿਆਨ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਅਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵਚਨ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਇਹ ਹੈ: ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਜਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਭਗਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤੀ ਤੋਂ—ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ ਤੋਂ ਪੌੜਾ, ਅਤੇ ਪੌੜੇ ਤੋਂ ਅੰਬ। ਸਭ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਹਰ ਥਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਤੁਲਨ ਤੋਂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ, ਧਰਮ ਦੀ ਉੱਚਤਾ; ਧਰਮ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਆਤਮਿਕ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਪਾਪ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਭਗਤੀ—ਸਾਂਬਾ, ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਦੀ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਕਰਮ ਛੱਡਣ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਲ ਵਿਚ। ਇਸ ਲਈ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਤਿਆਗ ਤੋਂ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮਾਰਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ—ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ—ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜੋ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਮੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਲੋਂ ਵੈਰਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਕਾਢ। ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਟਿਕਾਅ ਹੈ, ਕਰਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ; ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਰਪਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਮੋਡ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਲੋਕ ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਜਨਮ ਤੇ, ਕਈ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਦੀਵੀ, ਗਹਿਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਹਰਾ—ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਕਿਰਪਾ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।