ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਬਲਸ਼ाली ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਇਕਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਆਏ ਹੋ?" ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਤੇ ਅਸਮਝੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੋ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਰਨ, ਅਬਿਨਾਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਕਰਾਮਾਤ ਨਾਲ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਗहरे ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਠ ਕੇ 'ਰੁਦ੍ਰ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਮੀ ਹੋਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬੋਲਿਆ: "ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੋਲ ਤੇ ਮਨ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਨੰਦ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, 'ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪਾਇਆ।" "ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਕ ਦਰਖ਼ਤ ਵਾਂਗ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭਰਪੂਰ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਅਕਤੀਵ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਨਿਸ਼ਕਰਿਆ ਹਨ; ਉਹੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" "ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ, ਅਸੀਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਮਿਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਸਦਾ ਬਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ; ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਨ, ਨਾ ਵੱਡਾ; ਜਿਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੁਦਰਤੀ, ਅਬਿਨਾਸੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਤੇ ਜੋ ਅਮਰ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।" "ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬੰਧਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਚੰਦ; ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ—ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।" "ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਾਣੋ ਕਿ ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ, ਸੁਤੰਤਰ, ਪੂਰਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਰਿਆ।" "ਉਹ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੁਕਤ ਤੇ ਮੁਕਤੀ-ਦਾਤਾ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ; ਛੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ।" "ਉਹ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਤੇ ਉੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ; ਅਨੰਤ ਤੇ ਸੀਮਤ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਅਮਰ ਕੌਲ-ਫੁੱਲ ਦੇ ਰਸ 'ਤੇ ਮਧੁ-ਮੱਖੀ ਵਾਂਗ। ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਟੁੱਟੇ ਕੌਸਮਿਕ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਰੂਪ ਕਰਦਾ; ਦਇਆ, ਸ਼ੂਰਤਾ, ਗਹਿਰਾਈ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਮਾਦ ਦਾ ਆਸਰਾ।" "ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅਤੁਲ ਹੈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਕਰਾਮਾਤ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀ; ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਇਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਤਲਬ ਲਈ ਦੱਸੇ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਹੀਂ।" "ਹਰੀ, ਮੈਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਦੈਤ—ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਵੀ, ਕਠੋਰ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਤਿਤ, ਭਟਕੇ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ, ਹੇਠਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਪਰ ਭਗਤਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ—ਸਥੂਲ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੇ ਪਰਮ—ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਅਸੀਂ ਤੇ ਅਮਰ ਜੀਵ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ; ਸੁਖਸ਼ਮ ਰੂਪ ਯੋਗੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਪਰਮ, ਸਦੀਵੀ, ਗਿਆਨ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" "ਹੋਰ ਕੀ ਆਖੀਏ? ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਾਜ਼ ਇਹ ਹੈ: ਸ਼ਿਵ ਭਗਤੀ, ਜਦੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤੀ ਤੋਂ—ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਅੰਨ।" "ਸਭ ਆਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਹਰ ਥਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਨੇ ਦੱਸਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਅਮਲ ਨਾਲ, ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਨ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਪਰਮ ਸੱਚ ਤੇ ਪਰਮ ਰਾਜ਼ ਬੜੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਤੇ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਸੁਣਾਇਆ।