ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੁਰਸ਼, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੌਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਚਮਕ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਫੈਦ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਪਰਧਾਨ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੌਲ-ਸਮਾਨ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜੀਆਂ ਸਨ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਚੌਵਰ ਲੈਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਚਮਕ ਆ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਲਯ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰੁਸ਼, ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਸਰੂਪ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ 23 ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿਚ ਬਦਲਦੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਪਰਿਵਰਤਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅੰਡ-ਸਰੂਪ, ਜੋ ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੇਕ ਕਾਰਜ ਤੇ ਸਾਧਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਤੇ ਵੱਖ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਬਣਦੀ, ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਦਰ-ਸਮਝ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ-ਵਾਨ ਸਾਧੂਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋ?" ਉਸ ਦੇਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਰਤਾ ਭਰਿਆ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਵੱਡੀ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋ; ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਸ਼ੁੱਧ, ਪੂਰਨ, ਨਿਤ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਸ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣੀ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਡੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅਸ਼ਚਰਜ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਲੰਮੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ, ਉੱਠ ਕੇ, 'ਰੁਦ੍ਰ' ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭੀੱਜ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: "ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੋਲ ਤੇ ਮਨ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਆਨੰਦ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣ 'ਤੇ, ਗਿਆਨੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜੋ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ, ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਪੂਰਨ-ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ, 'ਸਰਵ-ਪ੍ਰਭੂ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਧਿਆਨਯੋਗ—ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਕੱਲਾ, ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਆਪਕ ਹੋਈ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪੁਰੁਸ਼। ਉਹ ਹੀ, ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਅਕਰਮ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕਰਦਾ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਬੀਜ ਬਣਦਾ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹ ਹੀ, ਭਾਗਯਸ਼ਾਲੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ, ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਸਮ, ਨਾ ਵਧੇਰਾ; ਜਿਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਵਭਾਵਿਕ, ਨਿਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਵਿਵਕਤ, ਤੇ ਜੋ ਅਮਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ, ਦੋਵੇਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ—ਉਹ ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਾ ਹੈ। ਜੋ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ—ਬੰਧਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਚੰਦ; ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਚਮਕਦਾ—ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਾਣਨਯੋਗ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਆਰੰਭ, ਨਾ ਅੰਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸ਼ੁੱਧ, ਸੁਤੰਤਰ, ਪੂਰਨ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਡੋਲ। ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਮਹਾਨ, ਲਕੜੀਆਂ ਤੇ ਲਕੜੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਮੁਕਤ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾਤਾ, ਅਕਾਲ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੱਸਦਾ, ਪਰ ਸਭ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ; ਛੇ ਸਮਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਰਵ-ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਚਾ, ਤੇ ਉੱਚਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ; ਅਨੰਤ ਤੇ ਸੀਮਤ ਦਾ ਮਿਲਾਪ, ਅਮਰ ਕੌਲ ਦੇ ਰਸ ਤੇ ਮਧੂ ਮੱਖੀ। ਉਹ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਟੁੱਟੇ ਕੌਲ-ਅੰਡਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਸ ਵਿਚ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ; ਦਾਨ, ਵੀਰਤਾ, ਗਹਿਰਾਈ, ਮਿੱਠਾਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ। ਉਸ ਦੇ ਤੁਲ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਵਧੇਰਾ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅਦਵਿੱਤੀਯ, ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਦੁਆਰਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਿਆ; ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਵਿਚ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਸਰਵ-ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।