ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਗਿਆਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਜਰ-ਅਮਰ ਸਰਜਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਚਲੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ, ਦੋਵਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਬੜੀ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਸੀ—ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ, ਮਾਣਕਾਂ ਤੇ ਮੂੰਗਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਵਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਝੀਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁੱਚਾ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਦਾਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਨਗਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅੰਗਣਾਂ, ਛੱਤਾਂ, ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਐਨੀ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਲੱਖਣ ਮਹਿਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਭਾ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੁੱਚੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਚਿਹਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਨਰਮ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ, ਦੇਵੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੇ ਦੇਵਤਾਈ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਲਿਪਤ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਾਂ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਾਮਰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਕਿਰਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹੋ, ਅਦਿ-ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰੂਪ ਹੋ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤੈਵਾਂਤੀ ਤੀਹ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਰਿਵਰਤਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅੰਡ ਰੂਪ ਹੋ, ਅੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਸਭ ਕੰਮ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਵਿਧਾਨ, ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਵਿੱਛੋੜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਬਣਦੀ, ਮਿਟਦੀ ਤੇ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਕਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹੋ?" ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਉੱਚਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹੋ, ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਗੁਪਤ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਉੱਚਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੂਰਨ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭੂ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣੀ? ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।" ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਲੰਮੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, 'ਰੁਦ੍ਰ' ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਉਹ ਜਿਸ ਤੱਕ ਮਨ ਤੇ ਬੋਲ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਨੰਦ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, 'ਸਰਵ ਦੇਵ' ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨਯੋਗ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ।" "ਉਸੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹੀ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਬੀਜ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਦਾ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਦਿਨ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਬਰਾਬਰ, ਨਾ ਵੱਡਾ; ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਸੁਭਾਵਕ, ਸਦੀਵੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਮਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਅੱਗੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ।